Controverse over heffing op ingevoerde meststoffen nu de invoer met 80 procent keldert
nieuwsDe internationale landbouwkoepel Copa-Cogeca waarschuwt dat de kunstmestprijzen binnenkort zullen stijgen. Aan de basis van deze inschatting ligt een historisch lage import van stikstofkunstmeststoffen. Dit is volgens de organisatie te wijten aan de inwerkingtreding van de CBAM-heffing op ingevoerde meststoffen. “De EU moet deze maatregel onmiddellijk opheffen om verdere marktverstoring te voorkomen en de Europese landbouw te beschermen.” Dat pleidooi stuit echter op stevige controverse.
Het Carbon Border Adjustment Mechanism, kortweg CBAM, is een Europese importheffing op producten met een hoge uitstoot van broeikasgassen. Denk aan cement, staal, elektriciteit en meststoffen. De heffing is bedoeld om de Europese producenten te beschermen tegen goedkope en vervuilende concurrentie. Het gaat om producenten die verplicht zijn om in de EU te betalen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Hiermee wil de EU een gelijk speelveld creëren en haar handelspartners aanmoedigen om over te stappen op schonere productieprocessen.
De importeurs betalen de CBAM-heffing. Zij kunnen de kosten daarna vrij doorrekenen aan de kopers. De verwachting is dat CBAM de kunstmestprijzen nog verder zal opdrijven. Die zijn sinds de energiecrisis in 2020 al sterk gestegen. Meststoffen vormen een aanzienlijk deel van de bedrijfskosten van landbouwbedrijven, en bedrijven in de EU produceren niet genoeg om aan de vraag te voldoen. Schattingen over de omvang van de prijsstijgingen lopen echter sterk uiteen.
Terugval import
Sinds 1 januari betalen importeurs de CBAM-heffing. Copa-Cogeca waarschuwt dat er sindsdien een “dramatische en ongeziene terugval” van de invoer van stikstofmeststoffen in de EU is. Zo importeerde de EU slechts 179.877 ton stikstofmeststoffen, tegenover 1.183.728 ton in januari 2025. De invoer is daarmee teruggevallen tot minder dan 16 procent van het gebruikelijke niveau. “Deze cijfers bevestigen onze herhaalde waarschuwingen. Een toepassing van CBAM op meststoffen, zonder voldoende technische waarborgen en marktvoorbereiding? Dat zou de aanvoer verstoren en de kosten voor Europese landbouwers verhogen”, klinkt het. “Een daling van deze omvang blijft niet zonder gevolgen.”
Copa-Cogeca wijst erop dat de meststoffenprijzen in januari 2026 25 procent hoger lagen dan het gemiddelde van 2024. “Aangezien meststoffen gemiddeld 15 tot 30 procent van de inputkosten van landbouwers uitmaken, en de akkerbouwsector al zwaar onder druk staat, kan deze situatie in meerdere lidstaten snel het kantelpunt bereiken", luidt het.
De cijfers laten volgens Copa-Cogeca weinig ruimte voor twijfel: “De EU moet CBAM op meststoffen onmiddellijk opheffen om verdere verstoring te voorkomen en Europese landbouw te beschermen. Daarnaast zijn structurele maatregelen nodig om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van meststoffen op lange termijn te waarborgen. Maar zonder snelle kortetermijnmaatregelen nu dreigt de sector in een zware crisis te belanden.”
Wetswijziging in gang gezet om uitzondering toe te kennen
Na een bijeenkomst vorige maand van de EU-landbouwministers in Oostenrijk kreeg het herhaalde pleidooi van Copa-Cogeca steun van enkele lidstaten. Oostenrijk riep de Europese Commissie op om de CBAM-heffing onmiddellijk op te schorten. Maar de Commissie kan niet zomaar een uitzondering voor een bepaalde sector uitdelen. De Commissie kan wel via een wetswijziging zichzelf de bevoegdheid geven om dat in de toekomst te doen. Wanneer zich ernstige en onvoorziene omstandigheden voordoen die de interne markt van de EU schaden. De Commissie heeft intussen de eerste stappen gezet om de wet zo aan te passen. De lidstaten en het Europees Parlement moeten die wijziging wel nog stemmen, een proces dat nog maanden kan duren.
Opschudding bij de industrie
De overweging van de Commissie om een uitzondering toe te staan, zorgt voor veel controverse. Vooral bij de Europese kunstmestproducenten stuit het op veel weerstand. Hun sectororganisatie, Fertilizers Europe, noemt de Europese intentie “totaal onaanvaardbaar”.
“Jarenlang werden EU-producenten geconfronteerd met oneerlijke concurrentie. CBAM is precies bedoeld om dat recht te zetten en het speelveld gelijk te maken”, klinkt het. Nu van koers veranderen, zou volgens de organisatie tegenstrijdig zijn met de Europese doelstelling om externe afhankelijkheden te verminderen. Het zou de concurrentiekracht nog verder ondermijnen en de Europese kunstmestsector nog meer doen verzwakken.
“We begrijpen de bezorgdheid van landbouwers over hoge meststoffenprijzen. Maar de grote verwarring die de Commissie nu creëert, zal dit probleem niet oplossen. Integendeel. Het verlies van de Europese meststoffenindustrie zou niet alleen betekenen dat emissies naar het buitenland worden geëxporteerd. Landbouwers lopen er in de toekomst ook het risico mee geen betrouwbare toegang meer te hebben tot kwalitatieve meststoffen”, luidt het. “Als Europa voedselzekerheid, klimaatleiderschap en concurrentiekracht ernstig neemt, kan het zich eenvoudigweg geen maatregelen veroorloven die de concurrentiekracht van zijn eigen industrie ondermijnen.”
Ook in andere industriële sectoren en bij verschillende Europarlementsleden klinkt kritiek. Zij stellen dat een uitzondering op kunstmeststoffen een verkeerd signaal zou geven aan bedrijven die investeren in de Europese groene transitie. Zij waarschuwen dat het een domino-effect kan uitlokken waarbij ook andere CBAM-sectoren extra bescherming zullen vragen.
Daarnaast benadrukken ze dat hogere importkosten voor kunstmest niet onder het argument “ernstig en onvoorzien” vallen om een uitzondering toe te kennen. "De verhoging van de importprijzen is geen onbedoeld neveneffect, maar net een bewust ingebouwd onderdeel van het systeem", klinkt het.
Bron: Eigen berichtgeving / Politico
Beeld: Pibo Tongeren
