Brouns pleit voor producentenorganisatie voor aardappelsector: “Boeren moeten sterker staan in de markt"
ReportageVlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) wil dat er in Vlaanderen één of meerdere producentenorganisaties komen in de aardappelsector. Die moeten landbouwers helpen om samen te onderhandelen en zo sterker te staan tegenover grote afnemers. Hij deed deze oproep bij de aftrap van de 'Week van onze Aardappel' in Antwerpen. Samen met honderden Antwerpenaren haalde de landbouwminister een zak aardappelen af bij één van de 60 aardappelverdeelpunten.
Zestig landbouwbedrijven in heel Vlaanderen namen zaterdag deel aan de grote aardappelactie, waarbij consumenten tegen lage prijzen aardappelen konden ophalen. Daarnaast waren er ook in vijf Vlaamse steden aardappelverdeelpunten opgezet voor mensen die in de stad wonen. De actie maakt deel uit van de Week van onze Aardappel en werd georganiseerd werd door ABS, Belgapom, Belpotato.be, Boerenbond, Viaverda en VLAM. De organisaties willen boeren helpen om van hun overschotten af te raken en tegelijk de voedselbanken te steunen.
Zoals recent vaak belicht in de media, verkeert de aardappelsector in een crisis. Door een grote productie, geopolitieke instabiliteit en een haperende uitvoer kampen boeren met grote voorraden aardappelen die ze nu gratis moeten weggeven of voederen aan runderen. “Deze actie zal helaas niet de volledige voorraad van ruim 600.000 ton aardappelen wegwerken, maar het draait ook om de symbolische functie. Hiermee willen we onze boeren een hart onder de riem steken en tegelijk de aardappel onder de aandacht brengen”, vertelt Guy Vandepoel, lid van het hoofdbestuur van Boerenbond en voorzitter van VLAM. Hij is naar de havenstad afgezakt voor de officiële aftrap van de Week van onze Aardappel.
Brouns haalt aardappelen in Antwerpen
Antwerpen was één van de vijf steden waar Waste Warriors, een organisatie die strijd tegen voedselverspilling, een aardappelverdeelpunt had opgericht. Op voorhand hadden 850 mensen zich aangemeld om een zak aardappelen aan een lage prijs af te halen. Op het verdeelpunt stonden grote boxen waaruit ze dan hun aardappelen konden rapen.
Ook landbouwminister Jo Brouns, die de officiële aftrap gaf voor de Week van onze Aardappel, kwam er een zak vullen. “Wat we vandaag zien, is een puur markteffect: te veel aanbod en dus een prijs die in elkaar zakt. Dat kunnen we als overheid niet zomaar oplossen", vertelt hij. "Maar we kunnen wél zorgen dat landbouwers sterker staan in die markt. En dat begint met samenwerking.”
Boeren staan sterker met producentenorganisatie
In de aardappelsector wordt een aanzienlijk deel van de productie verkocht via de vrije markt, waar landbouwers hun aardappelen aanbieden aan de hoogste bieder. In jaren met overproductie leidt dat tot zware prijsdruk. Volgens Brouns is het probleem dat landbouwers vandaag te vaak individueel onderhandelen. “Een afnemer kan makkelijk druk zetten op één boer. Maar dat wordt een heel ander verhaal als hij moet onderhandelen met een groep landbouwers. Dan spreek je niet meer over tien hectare, maar over duizenden hectares.”
De cd&v’er pleit daarom voor de oprichting van één of meerdere producentenorganisaties: samenwerkingsverbanden van landbouwers die hun productie bundelen en gezamenlijk verkopen. Een producentenorganisatie kan volgens hem meer doen dan alleen samen verkopen. Zo kunnen landbouwers betere en evenwichtigere contracten afsluiten, risico’s spreiden via slimme formules (zoals hybride contracten) en afspraken maken over productie om grote overschotten te vermijden. “De markt zal altijd de prijs bepalen. Ook met een producentenorganisatie zou de prijs vandaag laag zijn. Maar het verschil is dat landbouwers zich niet langer tegen elkaar laten uitspelen en meer grip krijgen op hun inkomen”, klinkt het.
Brouns wil samen met de boeren bekijken hoe producentenorganisaties in de aardappelsector kunnen worden opgestart en versterkt. “Als we ons familiaal landbouwmodel willen behouden, moeten we inzetten op samenwerking. Alleen zo kunnen landbouwers meer marktmacht opbouwen en een eerlijke positie krijgen in de keten”, zegt hij.
Guy Vandepoel reageerde enthousiast op de plannen van de minister. “In een aantal andere sectoren, zoals bijvoorbeeld de diepvriesgroente-industrie, zie je dat producentenorganisaties goed functioneren. Het is interessant om te kijken of dat ook in de aardappelsector kan werken”, zegt hij.
Voor het overschot van het seizoen 2025-2026 zal een eventuele producentenorganisatie nog geen soelaas bieden. De Vlaamse consumenten daarentegen wel. De minister en de verschillende deelnemende organisaties aan de actie riepen hen op om meer Vlaamse aardappelen te consumeren. “Vlaanderen is een aardappelland. Door te kiezen voor Belgische aardappelen steun je rechtstreeks onze landbouwers”, aldus Brouns, die zelf al plannen had met de aardappelen die hij in Antwerpen opraapte. Op het menu van de landbouwminister: verse asperges uit Kinrooi met aardappelen en een botersausje.
Kritiek op goedkope aardappelen
De aardappelen van Brouns kwamen van landbouwer Jonas Lemaire uit Lennik die het verzamelpunt in Antwerpen bevoorraadde. Hij heeft nog 500 ton op voorraad waarvoor hij geen bestemming heeft. Een klein deel daarvan kan hij verkopen via zijn boerderijautomaat. De aanwezigheid van die automaat was mede de aanleiding voor de boer om zijn bedrijf zaterdag niet open te stellen voor de weggeefactie. “Het zou gek zijn dat onze klanten constant aardappelen kopen aan een euro per kilo en dat ik ze nu voor een habbekrats weggeef.”
De boer kan zich ook vinden in de kritiek die voorafgaand aan de aardappelactie werd geuit door Jan De Keyser, head of Agri & Food bij BNP Paribas Fortis. In een opiniestuk in De Tijd stelde hij onder andere: “Dit ondermijnt de prijsperceptie en creëert verwarring over het product zelf.”
