Agro-ecologie als uitweg uit huidige patstelling

Agro-ecologie is een multidisciplinair concept dat ons kan helpen om een uitweg te zoeken uit de huidige of dreigende patstellingen. Dat staat te lezen in een rapport van het Vlaamse Departement Landbouw en Visserij, dat agro-ecologie positioneert op het kruispunt van economische performantie, respectvolle omgang met het leefmilieu en sociale ontwikkeling.

Agro-ecologie is een woord dat steeds vaker opduikt, maar wat houdt het nu precies in? Die vraag stelde het Departement Landbouw en Visserij van de Vlaamse overheid zich. Conclusie: er bestaat geen eenduidige manier om agro-ecologie te definiëren, maar het verenigt diverse groepen wetenschappers, landbouwers, praktijkmensen uit de voedselketen en sociale bewegingen. Toch zijn er een aantal principes die de toepassing van agro-ecologie concreet maken.

Als wetenschappelijke discipline stelt agro-ecologie het dominante landbouwmodel dat gebaseerd is op het intensieve gebruik van externe inputs, in vraag. Verder zijn er de doelstellingen om onder meer zo veel mogelijk biomassa te recycleren, de beschikbaarheid van voedingsstoffen te optimaliseren en de nutriëntenkringloop in evenwicht te brengen; het verbeteren van het bodemleven; territoriale complementariteit tussen veeteelt en gewasteelt; genetische diversificatie van gewassen en rassen in tijd en ruimte, enzovoort.

Wat de wereldwijde toepassing van agro-ecologie betreft, geeft Pablo Tittonell (Wageningen Universiteit) goed aan waar het concept voor staat: "Intensify the South, extensify the North, detoxify everywhere". De centrale vraag voor het Noorden luidt: hoe de productiviteit handhaven en gelijktijdig de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen? Voor het Zuiden gaat het om het doen stijgen van de productiviteit op een duurzame en betaalbare wijze.

In het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de periode 2015-2020 bestaat al enige manoeuvreerruimte om de economische en ecologische performantie van landbouwbedrijven te verbeteren en te ondersteunen. Toch staat de algemene marktgerichte oriëntatie van dat beleid een verdere toepassing in de weg, en toont deze oriëntatie volgens de studie nu al zijn limieten, zowel op het vlak van ecologische, maar ook economische robuustheid. De studie verwacht dat de toepassing van een aantal agro-ecologische principes nadrukkelijker aan de orde zal zijn in het GLB na 2020.

Frankrijk neemt alvast het voortouw met enkele uitgesproken initiatieven, zowel via overheidsprojecten als via onderzoek. In België valt het verschil op tussen de landbouw in Wallonië en Vlaanderen. De Waalse landbouw is meer op akkerbouw georiënteerd en staat daardoor dichter bij een aantal van de agro-ecologische principes dan de landbouw in Vlaanderen, die economisch performanter is, maar tegelijkertijd ook intensiever, meer losgekoppeld van de bodem en kwetsbaarder voor eventuele lock-ins of patstellingen.

Meer informatie: 'Agro-ecologie. Een nieuwe kijk op landbouw'