Aardappelboer vreest veertig procent minder opbrengst door droogte
ReportageDe Vlaamse landbouw steunt en kreunt onder de hittegolf die nu al bijna twee maanden onafgebroken aanhoudt. De hitte, droogte en captatieverboden doen in het bijzonder aardappeltelers vrezen voor hun opbrengst. “De voorspellingen geven de volgende twee weken opnieuw geen regen. Als dat zo is, verwacht ik veertig procent minder aardappelen”, vertelt de Limburgse akkerbouwer Karel Kersten.
Donkere wolken pakken zich samen boven Millen, een deelgemeente van Riemst in Limburg. In de verte klinkt onweer. “We zouden vandaag of morgen een kleine kans maken op een onweersbui”, becommentarieert Kersten hoopvol de weersvoorspellingen. Zuid-Limburg heeft er net zijn zoveelste warme dag op zitten, met temperaturen boven de 35 graden.
De aanhoudende droogte in Limburg en andere delen van het land heeft een nefaste impact op de aardappelteelt. “Kijk, hier is de plant aan het afsterven. Verderop in het perceel ziet het er iets beter uit, maar op deze plek lijkt herstel van de plant onwaarschijnlijk”, vertelt de aardappelteler terwijl hij een handvol kleine en middelgrote aardappelen uitgraaft.
De 41-jarige akkerbouwer teelt aardappelen op ruim honderd hectare. 60 procent is onder contract (frieten en chips), de rest bestaat uit vrije aardappelen. Kersten is samen met zijn dochter Noralie met een quad naar het perceel gereden, op enkele kilometers van zijn bedrijf. “Normaal zou ik de auto nemen, maar doordat de weg is opgebroken, is het nu een grote omweg”, verklaart hij.
De kortste route naar het perceel is afgesloten omdat twee betonnen wegplaten omhoog zijn gekomen. De reden hiervoor is dezelfde als waarom de aardappelen het nu zwaar hebben: de hitte.
Geen regen sinds juni
“Sinds juni hebben we in feite geen water gehad. De grond is kurkdroog”, vertelt Kersten, die op leemgrond boert. Doordat zijn percelen ver uit elkaar liggen, is beregening geen haalbare kaart. Door het captatieverbod van oppervalaktewater zou het voor hem überhaupt ook niet mogelijk zijn. “Alleen degenen die grondwater kunnen oppompen kunnen beregenen, maar dat zijn in deze regio vooral uienboeren”, zegt de boer.
Door het oppompverbod, de droogte en de aanhoudende hitte denkt de boer maar zestig procent van zijn verwachte opbrengst te behalen. “De komende twee weken verwachten ze ook geen noemenswaardige regen”, verklaart hij. Ook in andere delen van Vlaanderen kent de aardappelteelt moeilijke tijden en zitten boeren met de handen in het haar.
Groot contrast met vorig jaar
Het contrast is groot met vorig jaar. Ook toen was de zomer droog, maar had de leemgrond voldoende buffer en noteerde Kersten mooie opbrengsten. “Door de grote opbrengsten was de prijs voor vrije aardappelen laag en hebben we zelfs een gedeelte afgevoerd naar de veevoerindustrie, maar de contractaardappelen werden toen nog goed betaald.”
Dit jaar zijn de contractprijzen flink naar beneden bijgesteld. Met een opbrengstderving van veertig procent zal de teler dan ook niet uit de kosten komen. “Met een beetje geluk is het net voldoende om de contracten na te komen, maar door de lage contractprijzen hadden we een goede prijs op de vrije markt nodig om uit de kosten te komen. Zoals het er nu uitziet, zal ik geen of nauwelijks vrije aardappelen hebben”, vertelt hij.
Het aantal rendabele teelten is beperkt en alle gewassen hebben water nodig
Tachtig procent minder erwten
Alhoewel hij nooit eerder zo’n droogte en potentiële opbrengstderving heeft gekend, kan het toch nog erger. Vorige week oogstte Kersten zijn erwten op een perceel van acht hectare en lag de opbrengst op een abominabele twee ton per hectare. “Dat is tachtig procent minder dan in normale jaren”, aldus de boer.
De peulvruchten waren medio mei gezaaid en hebben daarna weinig regen gezien. “Het teeltseizoen van de erwten is veel korter. Bij de aardappelen hebben we een goede start gekend. Na het poten eind april hebben we enkele weken, tot de opkomst, voldoende regen gehad en zag de situatie er juist goed uit”, klinkt het.
Ondanks de onwaarschijnlijk grote impact van de klimaatopwarming, met langere periodes van droogte op de aardappelteelt, ziet Kersten geen aanleiding of mogelijkheden om zijn teeltstrategie in de toekomst aan te passen. “Je kunt maar zeer weinig doen tegen de grillen van de natuur. Daarbij zijn er ook nauwelijks serieuze alternatieven. Het aantal rendabele teelten is beperkt en alle gewassen hebben water nodig.”
Bieten beginnen het ook zwaar te krijgen
De bieten doorstaan de droogte volgens hem wel iets beter. Op een verder gelegen perceel hangen de bladeren van de bietenplanten er slap bij en verderop in het perceel kleuren bepaalde gedeelten geel. “Bij regen kan zich dat nog goed herstellen en doordat bieten dieper wortelen, komen zij nog langer aan vocht. Maar na zoveel weken van droogte merken we toch dat de bieten beginnen af te zien”, aldus Kersten.
Regen nodig voor de oogst van aardappelen
Niet alleen voor een verdere groei van de aardappelplanten is regen op korte termijn noodzakelijk: op langere termijn is die ook nodig voor de oogst. “Met deze droge grond en harde kluiten is het onmogelijk om te oogsten”, vertelt de boer, die eind september wil oogsten.
Ook later in augustus zou regen de oogst volgens hem nog wat kunnen redden, al kleven er ook risico’s aan een eventuele hergroei. “Dan lopen we het risico op doorwas”, aldus de boer. Dat is het fenomeen waarbij aardappelen na een rustperiode, zoals nu door de droogte, weer beginnen te groeien zodra de teeltomstandigheden verbeteren. “De plant krijgt het signaal dat hij knollen moet aanmaken, maar dat doet hij vanuit zijn eigen knollen. Daardoor krijg je glazige aardappelen die waardeloos zijn”, verklaart hij.
Tegen doorwas bestaat een chemische behandeling, maar die drijft de kosten van de teelt op. Daar staat tegenover dat de boer nauwelijks hoeft te spuiten tegen Phytophthora. “Dat is misschien het enige positieve van deze situatie”, vertelt Kersten terwijl hij weer op zijn quad stapt. “Ik moet dadelijk weg. Vandaag is de laatste dag dat ik een clubkaart voor Standard Luik kan komen ophalen”, verontschuldigt hij zich.
