Aardappelketen staat voor moeilijke oogst: "Ga in gesprek met je afnemer bij contractproblemen"
nieuwsGeen aardappelnotering wegens een gebrek aan transacties. Dat was de boodschap van Belgapom vrijdagochtend. De twee weken ervoor werd er nog 200 euro per ton betaald voor primeuraardappelen. Het uitblijven van een notering is een teken aan de wand. Na een overvloedige oogst vorig jaar, maken aardappeltelers en -verwerkers zich nu grote zorgen over de komende oogst. Zowel het volume als de kwaliteit liggen een pak onder het vijfjarige gemiddelde. "Wie problemen ziet met zijn contracten, roepen we op om tijdig in gesprek te gaan met zijn afnemer", klinkt het bij Belgapom.
Vorige week kwam onderzoekscentrum Viaverda naar buiten met de resultaten van de derde proefrooiingen op 33 Belgische praktijkpercelen. Op dat moment hadden de aardappelen van het ras fontane op die percelen 126 groeidagen achter de rug. Daaruit blijkt dat de gemiddelde netto-opbrengst op 32 ton per hectare lag. Dat is maar liefst 11 ton per hectare minder dan het vijfjarig gemiddelde na evenveel groeidagen.
Het blijkt zelfs te gaan om de laagste opbrengst sinds Viaverda in 2014 is gestart met de opvolging van fontane, het meest geteelde ras bewaaraardappelen in ons land. “Ook in 2018 en 2022 was de zomer droog en warm, maar zelfs toen was de opbrengst na 126 groeidagen zo’n zes ton per hectare hoger. Bovendien was het gewas minder ver 'afgerijpt' dan nu”, klinkt het.
Dat betekent dat de recente regen ook niet meer zal zorgen voor heel veel extra kilo’s. Volgens Viaverda blijft de aangroei beperkt tot 250 kilo per hectare per dag, terwijl dit normaal na 126 groeidagen 350 ton per hectare per dag zou moeten bedragen. Bovendien zijn er grote verschillen tussen percelen. Op een derde van de bemonsterde percelen was geen of nauwelijks toename in kilo’s tijdens de voorbije weken. Ook op eenzelfde perceel is er veel heterogeniteit tussen de planten.
Doorwas en kleine aardappelen
De recente regen zorgt ook voor een bijkomend probleem. Die zorgt ervoor dat de groei van de aardappelen in de grond zich herneemt waardoor ze nieuwe scheuten en knollen ontwikkelen, doorwas genaamd. Die nieuwe scheuten zuigen de aardappelen van waaruit ze groeien leeg, met glazigheid en drijvers tot gevolg. Volgens de proefrooiingen van Viaverda zou tien tot 39 procent van de knollen doorwas vertonen.
“Veel telers hebben op tijd gereageerd en hun percelen behandeld met kiemremmer om doorwas tegen te gaan”, vertelt Guy Depraetere van ABS in zijn aardappelpraatje. “Als die behandeling in goede omstandigheden is toegepast, dan zal ze haar werk doen”, vult Viaverda aan. “De kiemgroei zal dankzij de kiemremming en de lagere temperaturen in de komende weken waarschijnlijk wel stilvallen.”
En dan is er nog een andere reden tot bezorgdheid: de grootte van de aardappelen. Uit de proefrooiing van het proefcentrum blijkt dat maar gemiddeld 17 ton per hectare of 51procent van de opbrengst groter is dan 50 millimeter. Het meerjarig gemiddelde ligt op 36 ton per hectare of 75 procent. Amper een derde van de percelen haalt momenteel de grens van 60 procent in de categorie + 50 millimeter.
In heel Noordwest-Europa minder opbrengst
Ook bij de aardappelverwerkers is er ongerustheid over de kwaliteit. “De afgelopen droge zomer wordt vaak vergeleken met die van 2018 en qua temperaturen en hittegolven komen we zeker in de buurt”, vertelt Christophe Vermeulen, CEO van Belgapom, in zijn tweewekelijkse vlog. “Maar toen waren er veel meer frietgeschikte aardappelen dan vandaag.” Hij verwacht dat er op een aantal percelen nog wat kilo’s kunnen bijgewonnen worden door de regen van de afgelopen weken, maar voor heel wat percelen is het al te laat.
Ons land staat niet alleen met deze slechte opbrengst. Ook in Frankrijk is er sprake van tot wel 30 procent minder opbrengst in vergelijking met de weliswaar zeer rijke oogst van vorig jaar. Voor het hele Noord-Europese aardappelgebied – België, Nederland, Frankrijk en Duitsland – zou de opbrengst 14 procent lager liggen dan vorig jaar.
Scenario van 2018 vermijden
Wat Vermeulen zich wel nog herinnert uit 2018 is de onenigheid die is ontstaan tussen telers en afnemers van aardappelen, omdat bepaalde telers het gecontracteerde volume aardappelen niet konden leveren door de slechte oogst. “Er leeft ongerustheid over dat scenario”, vertelt de Belgapom-CEO. “Binnen brancheorganisatie Belpotato zullen we hierover met elkaar in gesprek gaan, maar ik roep op tot communicatie. Zie je als teler nu al dat er problemen zijn om aan je contractvoorwaarden te voldoen, neem dan contact op met je afnemer voor een gesprek.”
Hij wijst erop dat de malaise algemeen is. “Telers en verwerkers zitten in dezelfde boot en we moeten samen verder. Iedereen moet openstaan om naar oplossingen te zoeken. Ik roep op tot een eerlijke gesprek, respect voor de gedragscode die is afgesloten binnen Belpotato en een beetje menselijkheid en gezond verstand.” Ook Viaverda roept telers op om hun velden te controleren, de kleine lettertjes van het contract na te lezen en in overleg te gaan met de afnemer om samen tot een akkoord te komen.
Kwetsbaarheid van de aardappelketen
De Nederlandse Rabobank waarschuwt in een nieuw rapport voor de kwetsbaarheid van de aardappelketen. “De Noordwest-Europese aardappelketen is sterk, maar de risico’s lopen snel op. Klimaatextremen, ziekten, plagen en strengere milieuregels maken vooral de teelt kwetsbaarder”, luidt het. “De aardappelsector kan zijn koppositie enkel vasthouden als telers en verwerkers samen investeren in weerbaarheid”, zeggen de analisten van Rabobank.
De marktrisico’s noemt de bank “beter beheersbaar”. België en Nederland behoren tot de grootste exporteurs van diepgevroren aardappelproducten ter wereld. De wereldwijde vraag naar die producten groeit ongeveer drie procent per jaar. Wel zien we dat de concurrentie toeneemt. Zo hebben India en Egypte hun aardappelexport in 2024 en 2025 verder uitgebreid, terwijl de groei in Noordwest-Europa is afgevlakt.
Gezamenlijke actie zou moeten leiden tot een oplossing. “Telers kunnen risico’s beperken met irrigatie, drainage, geïntegreerde gewasbescherming, efficiënter stikstofgebruik en robuustere rassen. Verwerkers kunnen hun inkoop meer spreiden en telers ondersteunen bij langetermijninvesteringen”, staat in het rapport. Omdat veel risico’s bij de teler liggen – die vaak minder financiële ruimte en onderhandelingsmacht heeft – pleiten de Rabobank-analisten voor meer risicodeling, kennisuitwisseling en gezamenlijke investeringen in de keten. “Wie daarin slaagt, kan weerbaarheid omzetten in concurrentiekracht.”
Bron: Viaverda / Belgapom / Nieuwe Oogst
