Samenwerking binnen keten als antwoord op duurzaamheid

Medio december organiseerde lastenboekbeheerder Vegaplan een seminarie met de duurzame ontwikkeling in de plantaardige sector als thema. Om te voorkomen dat duurzaamheidseisen aan telers zouden worden opgelegd door de andere schakels uit de keten en door de overheden was het destijds nodig om zelf de oefening te doen. Vegaplan verenigde de wettelijke eisen en de regels voor markttoegang in één standaard.

Het seminarie van Vegaplan bracht de belangrijkste spelers uit de sector bijeen: landbouworganisaties, vertegenwoordigers van de afnemers en van onderzoeks- en internationale instellingen. In zijn openingswoord herinnerde Vegaplan-voorzitter Antoon WALLAYS eraan dat Vegaplan sinds lang een antwoord geeft op de uitdagingen rond voedsel- en plantenveiligheid, leefmilieu en technologische kwaliteit. Een volgende stap was nodig om rekening te houden met de verwachtingen van de maatschappij rond duurzaamheid.

Het leek voor Vegeplan beter om niet te wachten tot derden een pakket eisen zouden opleggen, maar zelf het roer in handen te nemen. Daarbij hebben zowel de land- en tuinbouwsector, als de afnemers van planten en plantaardige producten een opvallende keuze gemaakt voor samenwerking doorheen de keten. Intussen schreef ook de toelevering aan de landbouwsector via het loonwerk zich in dit project in. "Samenwerking binnen de keten is een bewuste keuze om een antwoord te bieden aan de wensen en vragen van de hedendaagse consument en dit over de landsgrenzen heen", aldus Wallays. Export is immers een cruciaal luik voor de Belgische agrovoedingssector, en het plantaardige luik in het bijzonder.

Uitwisselbaarheid door de wederzijdse erkenning van andere nationale en internationale systemen moet bijkomende certificeringen voorkomen. Vegaplan werkt voortdurend verder aan deze opdracht. "De integriteit van ons eigen Vegaplan-systeem moet daarbij als een paal boven water staan", zo luidde het op het seminarie.

Sinds zijn ontstaan in 2004 is de IKKB-standaard ontwikkelt met het oog op een uniek kwaliteitssysteem voor het geheel van de plantaardige productie, waarin niet alleen de eisen van de afnemers, maar ook de wettelijke vereisten (FAVV en regionaal) op het gebied van de voedselveiligheid en traceerbaarheid, geïntegreerde gewasbescherming en een deel van de randvoorwaarden werden samengebracht.

"Deze specificaties werden opgebouwd op basis van een risicoanalyse voor elke productgroep en uitgewerkt op basis van overleg tussen afnemers en vertegenwoordigers van de landbouwwereld. Het doel was een evenwicht te vinden tussen de verplichte eisen (in termen van voedselveiligheid, kwaliteit en milieu) en de aanbevelingen die voor al de ondernemingen toegankelijk zijn", lichtte Vegaplan-adviseur Gisèle Fichefet toe.

Tijdens het rondetafelgesprek noemde Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche de prijs voor een duurzaam product een centraal gegeven. "Bijkomende specifieke eisen moeten tot een meerprijs leiden. Binnen het begrip 'markttoegang' is het absoluut nodig dat voor al de landbouwers dezelfde regels gelden. Gecertificeerde en niet-gecertificeerde producten op eenzelfde manier beschouwen zou niet correct zijn en zou frustraties opwekken bij de landbouwers die de inspanning wel hebben gedaan om zich te laten certificeren."

Hendrik Vandamme, voorzitter van ABS, onderlijnt dat het niet steeds gemakkelijk is om aan de leden uit te leggen waarom er steeds meer eisen aanvaard moeten worden. Het gaat weliswaar over markttoegang. "Maar, zoals een melkkruk waarvan de drie poten gelijkwaardig moeten zijn om niet omver te vallen, moeten de drie aspecten van duurzaamheid (Planet-People- Profit) gelijkwaardig zijn. Het economische aspect is met andere woorden net zo belangrijk als de twee andere", benadrukte Vandamme. "De consument wenst meer duurzaamheid, maar de prijs blijft de essentiële factor. En duurzaam produceren, brengt vaak bijkomende kosten met zich mee en dus een hogere prijs voor het product."

Volgens Daniel Coulonval, voorzitter van FWA, gaat het certificeringsproces minder snel vooruit in Wallonië omdat de initiële vraag afkomstig is van de sector van fruit en groenten, die omvangrijker is in Vlaanderen dan in Wallonië. "Duurzaamheid wordt ervaren als een bijkomende belemmering", geeft Coulonval toe. "Het economische aspect is dan ook essentieel. Het is van belang om de economische impact van de binnen de onderneming genomen duurzaamheidsmaatregelen te kunnen becijferen, en ook om de gemaakte inspanningen te valoriseren."

Romain Cools, voorzitter van het overlegplatform OVPG, schetst de historiek van de Vegaplan-standaard als basis voor markttoegang. "Dit werd vastgelegd via een historische afspraak tussen de landbouworganisaties in het Agrofront en OVPG, waarbij beide partijen zich ertoe verbonden het systeem te promoten in het belang van de ganse keten. In ruil hiervoor nam elk schakel een deel van de kosten op zich. OVPG heeft er zich onlangs toe geëngageerd om tegen 2018 90 procent Vegaplan gecertificeerde leveranciers te bereiken, ook in de sectoren waar het wat moeilijker verloopt."

Cools merkt ook op dat de wereldwijd leidende positie van de diepvriesgroente- en aardappelensector deels te wijten zijn aan de geleverde inspanningen door de gehele keten. De integratie van duurzaamheid was nodig om de export te ondersteunen en om de vraag van de retail te beantwoorden. Het is voor hem duidelijk dat deze groei ook ten goede komt aan het inkomen van de primaire sector. Bovendien kan duurzame landbouw ook kostenefficiëntie inhouden.