VN over wereldwijd ‘waterfaillissement’: “Het woord crisis dekt de lading niet meer”
nieuwsHeel wat landen verbruiken meer water dan zou mogen. Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Instituut voor Water, Milieu en Gezondheid van de Universiteit van de Verenigde Naties (UNU-INWEH). Dat is de denktank van de Verenigde Naties die zich met water bezighoudt. Veel cruciale watersystemen over de hele wereld zijn zelfs failliet.
Het is een crisis die we snel weer vergeten wanneer we de kraan opendraaien, maar een steeds groter deel van de wereld kampt met een systematisch waterterkort. "Termen als waterstress en watercrisis dekken de lading niet meer", luidt het rapport. De auteurs benoemen de huidige watertoestand als een 'globaal waterfaillissement'. Dit is het gevolg van de voortdurende overonttrekking van oppervlakte- en grondwater en het daaraanvolgende onomkeerbare en dure verlies van watergerelateerd natuurlijk kapitaal. Ze vragen de wereldleiders om zich op een eerlijke en wetenschappelijke manier aan die nieuwe realiteit aan te passen.
Wereldwijd leven al miljarden mensen in chronische wateronzekerheid. Driekwart van de mensheid woont in landen die geboekstaafd staan als wateronzeker of kritiek wateronzeker. "Miljoenen landbouwers proberen voedsel te verbouwen met krimpende, vervuilende of verdwijnende waterbronnen. Zonder een snelle overgang naar waterbewuste landbouw, zal het waterfaillissement zich snel verspreiden", aldus Kaveh Madani, hoofdauteur van het rapport en directeur van UNU-INWEH. Droogte kost de wereld nu al jaarlijks 307 miljard dollar.
170 miljoen hectare irrigatielandbouw bedreigd
Meer dan 70 procent van het wereldwijde verbruik van zoet water gaat naar landbouw. Het rapport erkent natuurlijk wel dat landbouw een cruciale sector is. "Het voorziet miljarden mensen van voedsel, werkgelegenheid en een stabiel bestaan", meldt het rapport. Maar die landbouw staat wel onder druk. Ongeveer drie miljard mensen en meer dan de helft van de wereldwijde voedselproductie bevindt zich in regio's die nu of binnenkort te maken hebben met een afnemende trend in de totale wateropslag. Oppervlakte- en grondwater, sneeuw, ijs en andere waterreserves raken uitgeput omdat ze worden aangewend voor extensieve irrigatiesystemen.
Meer dan 170 miljoen hectare geïrrigeerde landbouwgrond gaat momenteel gebukt onder hoge tot zeer hoge waterstress. Dat is ongeveer de gezamenlijke oppervlakte van Frankrijk, Spanje, Duitsland en Italië. Hele regio's kampen hierdoor met honger en economische instabiliteit. In de lage- en middeninkomenslanden is landbouw goed voor 25 tot 60 procent van de totale werkgelegenheid. Valt dit weg, dan is er niet alleen hongersnood maar ook een sociaal-economische ramp.
De VN tekenen ook op dat de tekorten aan zuiver irrigatiewater nu al leiden tot steeds duurdere voedselprijzen. Dat is problematisch in landen waar huishoudens nu al het grootste deel van hun inkomen aan voedsel besteden. Tegelijkertijd ondermijnt de verslechterende waterkwaliteit de fundamenten van voedselsystemen. Boeren in veel stroomgebieden zijn voor hun productie aangewezen op water van mindere kwaliteit. Denk aan zout grondwater, vervuilde rivieren of onbehandeld en slecht gezuiverd afvalwater.
Slecht water is beter dan geen water, maar enkel op de korte termijn, stelt het rapport. Want uiteindelijk leidt irrigatie met onzuiver water op langere termijn tot verzilting van de bodem en zieke of vervuilde gewassen. Gevolg: verhoogde voedselveiligheidsrisico's en kleinere oogsten. In veel regio's, zoals Sub-Sahara-Afrika, Zuid-Azië en Latijns-Amerika, leiden de watertekorten tot massale emigratie.
"Waterfaillissement"
Met termen uit de financiële wereld wil het rapport de ernst van de situatie duidelijk maken. De studie maakt de rekening van diverse landen. Voor de meeste gemeenschappen zijn de jaarlijkse 'inkomsten' aan hernieuwbaar water uit rivieren, bodems en sneeuw niet toereikend om in de basisbehoeften te voorzien. En dus zitten ze aan hun ‘spaarboekje’ van waterhoudende grondlagen, gletsjers, waterrijke natuurgebieden (wetlands) en andere natuurlijke reservoirs. Deze watervoorraden waren ooit groot, maar oneindig zijn ze nooit geweest. Het resultaat? Verdichte waterhoudende grondlagen, verzakte grond in delta's en kuststeden, verdwenen meren en waterrijke natuurgebieden. Er is ook een verlies aan biodiversiteit dat niet meer terug te draaien valt.
De watervoorraad krimpt dus zienderogen. Meer dan de helft van de grote meren heeft water verloren sinds de jaren 90. 410 miljoen hectare aan waterrijke natuurgebieden is de voorbije 50 jaar verdwenen. 70 procent van de waterhoudende grondlagen vertoont een sterke achteruitgang. Een gebied groter dan zes miljoen vierkante kilometer, bijna vijf procent van het totale landoppervlak, en de bijna twee miljard mensen die daar wonen, worden getroffen door landverzakkingen door overmatige grondwateronttrekking. En 30 procent van de wereldwijde gletsjermassa is verloren gegaan sinds 1970.
Ongelijkheid
De modale burger merkt hier weinig van, de modale landbouwer iets meer. Maar momenteel zijn het vooral arme regio’s die water tekortkomen. Het 'waterfaillissement' is volgens de VN geen louter hydrologisch probleem, maar een kwestie van rechtvaardigheid. De lasten worden vooral gedragen door kleine boeren, inheemse volkeren, stadsbewoners met kleine inkomens, vrouwen en jongeren. Terwijl de lusten van het overmatige waterverbruik de machtigen ten goede komen. "Waterfaillissement wordt een drijvende kracht van kwetsbaarheid, ontheemding en conflicten", zegt Tshilidzi Marwala, onder-secretaris-generaal van de VN en rector van de Universiteit van de Verenigde Naties. "Een eerlijk beheer is nu van cruciaal belang voor het behoud van vrede, stabiliteit en sociale cohesie. We moeten verzekeren dat kwetsbare gemeenschappen beschermd worden en dat onvermijdelijke verliezen eerlijk worden verdeeld."
Hoewel niet elke voorraad uitgeput is en niet elke land 'waterfailliet' is, hebben "voldoende kritieke systemen over de hele wereld die drempels overschreden", zegt Madani. "Die systemen zijn met elkaar verbonden door handel, klimaat-feedbackloops en geopolitieke afhankelijkheden." Maar er is ook hoop. "Water kan een brug in een gefragmenteerde wereld zijn. Elk land, elke sector, elke gemeenschap is afhankelijk van zoet water", aldus het rapport. Investeren in water is investeren in het beperken van de klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en verwoestijning.
Van 2 tot 4 december vindt in de Verenigde Arabische Emiraten de VN-Waterconferentie plaats. Op 26 en 27 januari wordt die conferentie voorbereid op een bijeenkomst in de Senegalese hoofdstad Dakar.
Lees het volledige rapport hier.
Bron: Eigen berichtgeving, Belga
