Varkenscampus wil toekomst varkenssector mee vorm geven

De nieuwe onderwijs- en onderzoeksstal van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO), de Universiteit Gent en de Hogeschool Gent moet het Vlaams onderzoek rond varkenshouderij op de wereldkaart zetten. “Door de malaise in de varkenssector krijgen we vaak de vraag of er nog een toekomst is voor de varkenshouderij in Vlaanderen. Dat is een verkeerde vraag”, zegt Joris Relaes, administrateur-generaal van ILVO. “De vraag moet zijn: wat kunnen we doen opdat die sector nog een toekomst heeft? Daar willen wij met deze varkenscampus ons steentje aan bijdragen.”

Nog geen zes maanden na de officiële opening van de onderzoeksstal voor melkvee heeft het ILVO nu ook een nieuwe onderwijs- en onderzoeksvarkensstal in gebruik genomen. Het gaat om een samenwerkingsverband met de Universiteit Gent en de Hogeschool Gent. De varkenscampus biedt plaats aan 105 zeugen, 600 biggen en 750 vleesvarkens. “Het is geen normale productiestal”, zegt Greet Riebbels, communicatieverantwoordelijke van ILVO. “De stal is volledig aangepast aan onderzoeksdoeleinden.” Zo is de stal uitgerust met 16 afgescheiden compartimenten die gescheiden zijn tot in de mestkelder, met een gecombineerde luchtwasser, gescheiden voederbakken, weegschalen, stockage voor proefvoeders en is er een ingestrooide ruimte aanwezig.

Het totale kostenplaatje voor de nieuwe varkensstal bedraagt twee miljoen euro. De investering wordt mee gedragen door de Universiteit Gent en de Hogeschool Gent. “Wij hebben een grote behoeft aan moderne en op de toekomst gerichte infrastructuur voor de sterk geëvolueerde opleidingen in de diergeneeskunde, biowetenschappen en bio-ingenieurswetenschappen”, zegt Anne De Paepe, rector van de UGent. Volgens Patrick Steelandt, decaan van de faculteit Natuur en Techniek van de HoGent, staat praktijkgericht onderwijs in een authentieke of levensechte leeromgeving centraal binnen de HoGent. “De varkenscampus biedt ons die mogelijkheid voor onze studenten uit de afstudeerrichtingen Dierenzorg en Landbouw van de professionele bachelor in de Agro- en Biotechnologie.”

De studenten Diergeneeskunde zullen de stal gebruiken om in de vorm van een stage vertrouwd te raken met de moderne varkenshouderij. De nadruk ligt op het welzijn, gedrag en de ethologische principes van het varken, het verantwoord gebruik van antibiotica en de aangepaste behandeling bij ziekte. “Zo worden de studenten opgeleid tot dierenartsen die gespecialiseerd zijn in de moderne veehouderij, wat een hoge noodzaak binnen de sector is”, klinkt het. De studenten Bio-ingenieurswetenschappen en Biowetenschappen van de UGent zullen het nieuwe varkenscomplex gebruiken voor de cursus duurzame veehouderij, gespecialiseerde cursussen voor de opties dierlijke productie en de cursussen veevoeding.

De bachelorstudenten Agro- en Biotechnologie (afstudeerrichting Landbouw en Dierenzorg-Veeteelt) van de HoGent zullen praktijkervaring opdoen qua huisvesting, voeding, algemeen management en dierenwelzijn van vleesvarkens, zeugen en biggen. Zij zullen niet alleen leren om de varkens efficiënt te verzorgen, maar zullen ook leren werken met zowel de technische als de economische kengetallen van het bedrijf om op een verantwoorde manier een varkensbedrijf te managen. “In een afstudeerrichting waar de winstmarges heel klein zijn, is deze kennis uitermate belangrijk voor onze afgestudeerden”, aldus decaan Steelandt.

En daarmee legt de decaan de vinger op de wonde. De laatste jaren heeft de varkenshouderij in Vlaanderen het moeilijk. Joris Relaes ziet daar verschillende redenen voor. “Enerzijds zijn er de sterk toegenomen grondstoffenprijzen en de sterke volatiliteit van zowel die grondstoffenprijzen als de afzetprijzen. Een goed werkende termijnmarkt kan deze sterke schommelingen wat meer uitvlakken.” Ook de veranderde positie van Duitsland en Spanje op de Europese markt spelen volgens Relaes een rol. “Van netto-importeur van varkensvlees zijn zij geëvolueerd tot een exporteur”, zegt de administrateur-generaal. “Door deze nieuwe krachtverhoudingen zijn we meer dan ooit verplicht om te zoeken naar nieuwe, interessante afzetmarkten. De inspanningen op dat vlak lijken vruchten af te werpen.”

Hij ziet ook dat de enorme investeringen in milieu en dierenwelzijn vaak een handicap vormen voor de sector, toch de eerste jaren. “Op termijn is het vaak een voordeel omdat er op die manier versneld gemoderniseerd en geherstructureerd wordt”, klinkt het. “Tot slot is de consolidatie- en fusiebeweging in de varkensketen in ons land lang uitgebleven, terwijl die zich in andere Europese landen sterk heeft doorgezet. Maar daar lijkt nu stilaan verandering in te komen waardoor we mogen hopen dat we als Vlaamse varkensketen terug het nodige gewicht in de schaal kunnen werpen op het Europese en internationale niveau”, zegt Relaes nog.

Naast deze meer socio-economische problemen zijn er nog tal van andere vraagstukken waar een antwoord moet op geboden worden. “Zo moeten we werk maken van de zoektocht naar alternatieven voor onverdoofde chirurgische castratie, het gebruik van antibiotica moet verminderd worden, we moeten oog hebben voor de preventie van klauw- en pootproblemen en daarnaast moeten we verder zoeken naar een optimaal evenwicht tussen technische prestaties en economische resultaten. Ook de PAS-problematiek en de daaraan gelinkte zoektocht naar ammoniakreducerende maatregelen staan hoog op de agenda”, meent de administrateur-generaal van ILVO.

Met de varkenscampus willen ILVO, de UGent en de HoGent mee zoeken naar een antwoord op al deze uitdagingen. “Ons onderzoek moet de toekomst van de varkenssector in Vlaanderen mee vorm geven”, klinkt het. Volgens de initiatiefnemers heeft de varkenshouderij immers een belangrijke economische waarde. “De sector realiseert jaar na jaar een positief saldo op de handelsbalans”, weet Relaes. “Vlaanderen neemt één procent van de wereldproductie en vijf procent van de Europese productie voor zijn rekening.” In 2014 vertegenwoordigde de Vlaamse varkenshouderij een productiewaarde van 1,46 miljard euro, tegenover 3,56 miljard voor alle veeteeltproducten samen. Daarmee is de varkenssector verantwoordelijk voor 28 procent van de productiewaarde van de totale land- en tuinbouwsector.

Ook Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits sprak zich lovend uit over de varkenscampus. “Het economisch belang van de varkenshouderij voor Vlaanderen kan niet overschat worden, ook al kent de sector vandaag veel problemen. Vandaar dat ik veel verwacht van deze mooie samenwerking tussen onderzoek, opleiding en vorming. Het is al meermaals bewezen dat een goede samenwerking tussen de onderzoekswereld, het onderwijs en de praktijk de sleutel is tot succes en innovatie in een sector.” De minister mocht samen met de rector De Paepe van de UGent, decaan Patrick Steelandt van de HoGent en Joris Relaes, administrateur-generaal van ILVO, de eerste biggen in de nieuwe onderzoeksstal plaatsen.

Meer informatie: Op zaterdag 25 en zondag 26 april is iedereen welkom op de opendeurdag van de varkenscampus. Op 4 juni licht ILVO al haar onderzoeksprojecten in verband met verduurzaming van de varkenshouderij toe op een studiedag samen met het Varkensloket.