Van akker tot algoritme: wat gebeurt er met mijn landbouwdata?

Vlaamse landbouwbedrijven verzamelen vandaag een brede waaier aan data. Denk aan certificaten en auditverslagen, sensordata van percelen, gewassen, stallen, dieren en landbouwmachines. Die gegevens worden ingezet voor advies, planning en rapportering. “Het is een zeer breed spectrum, en die datastroom zal alleen maar toenemen”, zegt Stephanie Van Weyenberg, expert data-integratie en technologie bij het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO). Volgens haar loopt Vlaanderen zeker niet achter als het aankomt op datagedreven en AI-gestuurde landbouw. “Er zijn heel sterke AI-bedrijven actief met toepassingen voor de landbouw, onder meer in de regio Gent en in West-Vlaanderen.” 

Van wie is landbouwdata? 

Een centrale vraag blijft het eigenaarschap van landbouwdata. Europese wetgeving maakt daarbij een onderscheid tussen persoonsgegevens en niet-persoonsgegevens. 
“Eigenlijk moeten we opmerken dat data-eigenaarschap niet bestaat in de wetgeving. Maar de wet zegt wel iets over rechten rond data. Alle data die herleidbaar is tot een persoon valt onder de GDPR. De rechten op de data die behoren tot de persoon is wettelijk eigendom van die persoon”, legt Van Weyenberg uit. “Omdat veel landbouwbedrijven eenmanszaken zijn, en wonen en werken vaak op dezelfde plek gebeuren, valt verrassend veel landbouwdata te linken aan personen, en zijn dit bij gevolg persoonsgegevens. In die gevallen is het ‘eigenaarschap’ van de boer onbetwistbaar.” 

Voor niet-persoonsgebonden data bestaat er echter een grijze zone. “Daar was lange tijd onduidelijkheid over”, zegt Van Weyenberg. “Om die op te vullen heeft Europa de Data Act ingevoerd. Die geeft gebruikers van technologie, zoals machines en sensoren die automatische data verzamelen, het recht om ook deze niet-persoonsdata te claimen en om zo meer controle te houden.”   

In de landbouw is dat niet altijd eenvoudig. “Veel machines zijn eigendom van loonwerkers, niet van de landbouwer zelf. Juridisch blijft dat een complex punt.” 

Grote techbedrijven en kleine lettertjes 

Toch blijven er risico’s. Grote technologiebedrijven kunnen data anonimiseren en gebruiken voor de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten. “Dat is juridisch toegestaan”, zegt Van Weyenberg. “Maar de vraag is of dit voldoende transparant is en de voordelen fair verdeeld zijn. Landbouwers investeren immers vaak honderdduizenden euro’s in geconnecteerde machines. Maar we moeten onze AI-bedrijven ook de kans en dus toegang tot data geven, om innovatieve oplossingen voor de sector te kunnen ontwikkelen” 

Daarom helpt ILVO landbouwers en bedrijven verder in de keten bij het opstellen en lezen van contracten. Dat gebeurt samen met KU Leuven in een Vlaio-project rond data-economie. “Wat staat er in de kleine lettertjes? Begrijpt de landbouwer wat hij tekent? DjustConnect werkt samen met Europese organisaties aan modelcontracten voor de sector, zodat iedereen beter weet waar ze aan toe zijn.” 

Op Europees niveau wordt ondertussen ook gewerkt aan meer harmonisatie, zodat landbouwers overal in Europa dezelfde garanties krijgen. “Of de machine nu in Scandinavië staat en het managementpakket in Nederland, de boer moet dezelfde bescherming genieten.” 

Delen loont, maar niet zonder voorwaarden 

Veel landbouwers blijven sceptisch, maar zien ook de voordelen van datadeling. “De grootste winst is administratieve vereenvoudiging”, zegt Van Weyenberg. “Data moet maar één keer ingevoerd worden en kan daarna voor verschillende toepassingen dienen.” Daarnaast maakt datadeling gepersonaliseerd advies mogelijk en is ze vaak noodzakelijk om in aanmerking te komen voor premies, zoals eco-regelingen of duurzaamheidspremies van verwerkers. 

“Digitalisering kan niet meer worden teruggedraaid”, besluit Van Weyenberg. “De uitdaging is om een evenwicht te vinden. Landbouwers moeten bewust omgaan met hun data, maar wie alles blokkeert, mist ook kansen. Met DjustConnect bieden we vandaag de best mogelijke bescherming die er bestaat, al zal 100 procent zekerheid nooit bestaan.”