"Strijd voor grond zal grote spanningen veroorzaken"

De gekkekoeienziekte, de dioxinecrisis, de varkenspest en de invoering van het mestactieplan liggen al een tijdje achter de rug. Op het ogenblik dat Piet Vanthemsche het roer bij Boerenbond overneemt van Noël Devisch lijken de grootste problemen voorbij. Maar schijn bedriegt. "Bij de landbouwers zijn zeker niet alle problemen en frustraties opgelost. Als we iets te zeggen hebben, zullen we dat duidelijk laten horen", zegt de nieuwe voorzitter in een gesprek met Johan Corthouts van De Morgen.

De prijzen van landbouwgewassen stijgen. Het inkomen van de boeren stijgt. Sinds lange is er nog eens goed nieuws te rapen in uw sector. Bent u tevreden? Piet Vanthemsche: Voor de akkerbouwers is dat zeker het geval. Zij profiteren van de stijging van de grondstoffen. Maar dat geldt niet voor alle landbouwers. In de dierlijke productie heerst er vandaag een diepe crisis. Voor de rundvee-, varkens- en pluimveehouders steeg de prijs van het veevoer met bijna 50 procent. Maar de prijs voor hun producten is niet gestegen. Die is zelfs gedaald, terwijl de consument wel meer betaalt voor zijn vlees.

Voor hun afzet zijn de boeren afhankelijk van grote multinationals. Profiteren zij van de situatie? De landbouwers zitten tussen twee vuren. Enerzijds heb je een viertal zeer grote toeleveringsbedrijven, zoals Cargill. Anderzijds zijn er grote multinationals, zoals Unilever of Carrefour. De boeren zijn niet bij machte om hun kosten door te rekenen. De koper heeft de macht. Ook in de glastuinbouw zie je hetzelfde fenomeen. De energieprijzen zijn fors gestegen, maar de verkoopprijzen volgen niet. De federale regering heeft de Nationale Bank de opdracht gegeven om deze zaak te onderzoeken. Er moet meer transparantie komen in de prijsvorming. De stijging van de graanprijs, bijvoorbeeld, wordt voor een deel beïnvloed door de speculatie van pensioenfondsen.

Welke evolutie ziet u? De prijzen zullen wellicht op een hoog niveau blijven. De productie van voldoende kwaliteitsvol en betaalbaar voedsel voor de consument wordt de komende jaren heel belangrijk. Politici zijn zeer gevoelig voor dat thema. De voorbije jaren hebben we niets anders gedaan dan onze voedseloverschotten onder controle houden. Nu staan we plots voor een andere evolutie. De komende jaren zullen er belangrijke keuzes moeten worden gemaakt. In 2030 telt de wereldbevolking 10 miljard inwoners. Door de toenemende welvaart zal de vraag naar vleesproducten stijgen en we moeten ook rekening houden met biobrandstoffen. De strijd voor grond wordt scherper en dat zal grote spanningen teweegbrengen. Voedselzekerheid is voor ons het belangrijkste. Boerenbond is tegen de totale vrijmaking van de landbouw zoals de Wereldhandelsorganisatie die wil doorvoeren. Door dumpingpraktijken komt de voedselproductie niet enkel in ontwikkelingslanden maar ook bij ons in het gedrang. Dat is niet in het belang van de boeren en van de consument. Hopelijk heben de politici door de stijgende voedselprijzen meer aandacht voor dat thema.

Moet het Europese landbouwbeleid worden hervormd? De boeren hebben de inkomenssteun nodig. Maar aanpassingen zijn mogelijk. De blauwtongepidemie die we momenteel kennen, is de voorbode van een aantal nieuwe ziektes die klimaatgebonden zijn. We pleiten voor een Europees rampenfonds om die risico's te beheersen.

De veestapel stoot veel CO2 uit. Welke gevolgen zullen de nieuwe Europese klimaatdoelstellingen hebben voor de landbouw? Door de afbouw van de veestapel en een betere mestverwerking hebben we de CO2-uitstoot de voorbije jaren flink teruggedrongen. In CO2-reductie doet landbouw het evengoed als de industrie. Maar je moet oppassen om niet te vervallen in simplismen. Ik las in het tijdschrift MO*magazine een lofzang voor de vegetarische levensstijl. Als we moeten stoppen met vlees eten, dan ken ik nog een aantal andere remedies die zeer efficiënt zijn: rij niet meer met de wagen, verwarm uw huis niet meer en ga niet meer op vakantie. Pas op met gemakkelijke oplossingen. De consument zal niet op een dieet van aardappelen met ajuinsaus gaan omdat dat goed zou zijn voor het milieu.

De landbouw werd de voorbije jaren getroffen door tal van crises. Welke lessen heeft Boerenbond daaruit getrokken? We hebben verschrikkelijke tijden achter de rug. Boerenbond toont nu meer openheid. We praten met Gaia over castratie van varkens en met Natuurpunt over milieuprojecten. Twintig jaar geleden was dat onmogelijk. Het landbouwwereldje was toen heel erg gesloten. Meer openheid vertaalt zich in een beter imago van de landbouwers. Door de vele crises zijn we in de rol van underdog terechtgekomen en dat maakt ons sympathiek. In de belangenverdediging ben je vaak reactief. Je gaat dikwijls op de rem staan, totdat je weet dat je de situatie weer aankunt. Vandaag gaan we het maatschappelijk debat niet langer uit de weg. We zijn bereid te praten over thema's als klimaatverandering en dierenwelzijn.

Intussen beweert Test-Aankoop dat er te veel pesticiden in ons voedsel zitten. Test-Aankoop beweerde dat een kwart van ons voedsel van minderwaardige kwaliteit is. Dat is pertinent onjuist. De voedselveiligheid is spectaculair verbeterd. Meer dan de helft van de grondstoffen die in de jaren zestig werden geproduceerd, zou vandaag niet meer op de markt worden toegelaten. Het aantal residuen van bestrijdingsmiddelen en antibiotica is spectaculair gedaald. Belgische producten scoren hoger dan ingevoerde producten. Een goede controle door het Voedselagentschap is in het belang van de land- en tuinbouwers.

Voor de Boerenbond blijft de CD&V de bevoorrechte partner. Waarom? Als syndicale organisatie zullen we werken met de landbouwminister, van welke politieke kleur die ook is. Wij beslissen daar niet over, al was dat ooit anders. Boerenbond is ook een levensbeschouwelijke organisatie. Onze standpunten sluiten nauw aan bij de CD&V. Maar de liefde moet wel van twee kanten komen. Onze leden zijn de trouwste aanhangers van de CD&V. We willen die trouw ook vertaald zien in de standpunten van de partij. Met Yves Leterme was er geen probleem. Met Etienne Schouppe gaat het eigenlijk een beetje de verkeerde kant uit.

Hebben de boeren iets te winnen bij de staatshervorming? Niet veel. Landbouw is geregionaliseerd. Anderzijds is voor Boerenbond ook de federale staatsstructuur belangrijk. Dat men een efficiënt bestuur nastreeft, is de logica zelve. Een voorbeeld uit mijn periode bij het Voedselagentschap. Ziektebestrijding bij wilde dieren is een regionale bevoegdheid. Voor huisdieren moet je bij de federale overheid zijn. Vogelgriep begint bij wilde dieren en besmet huisdieren. In zo'n geval moet je verschrikkelijk moeilijke overlegstructuren opzetten om het eens te worden over het beleid. Laten we ziektebestrijding bij dieren dan maar federaal houden. Dierenziektes stoppen niet aan de taalgrens.

Wat ziet u als uw belangrijkste opdracht als voorzitter? De meeste problemen kunnen technologisch worden opgelost, maar je kunt geen grond bijmaken. We zitten in competitie met de industrie, met de natuurbeweging, de burgers en de overheid met haar infrastructuurwerken. De ruimtelijke ordening verloopt bijzonder moeilijk in Vlaanderen. Zolang er geen duidelijkheid is, is de discussie zeer bedreigend voor de boeren. Onlangs was ik in het Waasland. Ik heb er nog nooit zoveel frustratie gezien onder boeren als daar. De boeren dreigen de dupe te worden van de verdere uitbreiding van de Antwerpse haven. Ze staan tegenover een coalitie van het havenbedrijf en Natuurpunt, dat ijvert voor milieucompensaties. Dat is een vreselijk verhaal. Het is het moeilijkste thema voor de komende jaren. Boerenbond gaat hard lobbyen voor het vrijwaren van zoveel mogelijk landbouwgrond. Desnoods op het scherp van de snee.(KS)