Sojateelt op recent ontboste percelen blijft in de ban

In 2006 spraken de belangrijkste sojahandelaars van Brazilië af dat ze geen soja meer zouden aankopen waarvoor Amazonewoud moet sneuvelen. Ngo’s waaronder Greenpeace verleenden door hun deelname aan de werkgroep geloofwaardigheid aan het moratorium en zorgden ook voor het nodige tegengewicht voor de belangen van de soja-industrie. In 2008 werd het zogenaamde sojamoratorium een eerste keer vernieuwd en kreeg het de steun van de Braziliaanse overheid. Sindsdien is het moratorium telkens weer verlengd. Greenpeace laat nu weten dat de (twee)jaarlijkse discussies verleden tijd zijn want het moratorium wordt van kracht tot het niet meer nodig is.

Tien jaar geleden bracht Greenpeace het rapport ‘Eating up the Amazon’ uit. Daarin werd blootgelegd dat de teelt van soja aan het uitgroeien was tot de voornaamste oorzaak van ontbossing van het Amazonewoud. De milieuorganisatie startte een wereldwijde campagne met McDonald’s als voornaamste doelwit. McDonald’s is een belangrijke afnemer van Braziliaanse soja die aangeboden wordt door handelsbedrijf Cargill.

Brazilië stak in 2013 de Verenigde Staten voorbij als belangrijkste sojaproducent ter wereld. Door de snelle expansie van de teelt kwamen producenten in hun zoektocht naar nieuwe gronden in het Amazonewoud uit. Na de aanleg van haveninfrastructuur en duizenden kilometers lange wegen wordt het woud in snel tempo gekapt. De situatie werd dramatisch. Halverwege de jaren 2000 werd er in recordtempo ontbost.

Greenpeace hield vier partijen verantwoordelijk: grootschalige sojatelers, grondstoffenhandelaars (Cargill, ADM, Bunge, Dreyfus, Amaggi, enz.), Europa vanwege diens sojaverslaving voor dierlijke productie en de Braziliaanse overheid wiens land- en milieubeleid faalde. Door aan te tonen wie er allemaal profijt had van ontbossing zette de milieubeweging een eerste stap richting verandering.

Greenpeace richtte zijn pijlen op de handelsbedrijven in Brazilië en op de Europese bedrijven die grote hoeveelheden soja importeren. Na enkele maanden onder vuur gelegen te hebben, ondertekende de Braziliaanse soja-industrie het moratorium op ontbossing. De federaties van de verwerkers (ABIOVE) en de handelaars (ANEC) beloofden dat ze geen soja zouden aankopen die geteeld wordt op gronden die na 2006 ontbost werden in het Amazonewoud.

Oorspronkelijk gold het moratorium voor twee jaar, maar het werd keer op keer verlengd. In 2008 kwam samen met de overheid ook het ruimtevaartagentschap (INPE) aan boord zodat de ontbossing van het Amazonewoud met satellieten in de gaten kon worden gehouden. Ontbossingen kleiner dan 25 hectare ontsnappen aan de aandacht van de satellieten zodat de overheid ook dure helikopters moet inzetten om een halt toe te roepen aan illegale houtkap.

Van 2006 tot nu is de Braziliaanse soja-export met 152 procent toegenomen. De prijzen van een ton soja zijn sindsdien meer dan verdubbeld. Door de nieuwste landbouwtechnologie in te zetten, meer zorg te dragen voor de bodem en van weiden akkers te maken, kon Brazilië de productie zo sterk verhogen zonder het Amazonewoud aan hetzelfde tempo te blijven kaalkappen.

In 2013 stuurde de soja-industrie aan op het einde van het moratorium. De voorschriften en het toezicht van de overheid zouden moeten volstaan ter bescherming van het regenwoud. Toch werd het moratorium opnieuw verlengd want niet alle ondertekenaars waren het er mee eens dat het werk erop zat. In 2014 werd het moratorium tot en met 2016 verlengd omdat de mechanismen ontbreken om het Amazonewoud langdurig te beschermen tegen ontbossing voor sojateelt. Aan de startdatum werd wel gemorreld. Niet de percelen die ontbost werden na 2006 maar na 2008 vallen uit de gratie.

Hoewel een moratorium per definitie tijdelijk is, hebben milieu- en burgerorganisaties er zich hevig tegen verzet dat de soja-industrie het zou loslaten. De ontbossing is immers verre van opgelost en nam in 2013 opnieuw grote proporties aan, vooral in de staten waar veel soja geteeld wordt. Bovendien naderen een aantal grote infrastructuurwerken die het regenwoud toegankelijker en interessanter maken voor sojateelt hun einde.

De overheid probeert de expansie te beperken met een ‘Forest Code’ die bepaalt dat landeigenaars in het Amazonegebied op 80 procent van hun areaal de bomen niet mogen kappen. De handhaving daarvan is gekoppeld aan een digitaal registratiesysteem. Opdat sojateelt de ontbossing van de Amazone niet opnieuw zou aanjagen, zijn robuuste mechanismen nodig. In afwachting dat het sojamoratorium zijn bestaansreden verliest, is Greenpeace zeer tevreden met de verlenging voor onbepaalde duur. Het moratorium blijft van kracht tot het niet meer nodig is zodat er niet jaarlijks meer over onderhandeld moet worden.