Vlaams Parlement in discussie over inspectiedruk en “arrogante” controleurs

Parlementslid Stefaan Sintobin (Vlaams Belang) vraagt zich af of zo’n honderdduizend overheidscontroles op jaarbasis wel wenselijk zijn binnen de landbouwsector. “Ik kan mij niet van de indruk ontdoen dat de landbouwsector, in tegenstelling tot andere economische sectoren, toch wel overmatig wordt gecontroleerd”, zegt hij. Waarna een opsomming volgt van alle departementen die wel eens landbouwbedrijven bezoeken. “Het departement Dierenwelzijn, het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), het Agentschap voor Landbouw en Visserij (ALV), het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV), het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) en nog tal van andere overheidsdiensten zijn allemaal organisaties of administraties die onaangekondigd controles doen op een landbouwbedrijf.”

Volgens Sintobin kunnen deze controles hinderlijk zijn. Zo stelt hij dat kleinere familiale landbouwbedrijven de werkzaamheden moeten stilleggen tijdens een controle. Bovendien citeert hij dat 81 procent van de landbouwers het gevoel heeft nooit volledig in orde te kunnen zijn door de complexe regelgeving. “En u zult ongetwijfeld ook al gehoord hebben – ik zeg niet dat ze allemaal zo zijn – dat landbouwers nogal vaak geconfronteerd worden met toch wel agressieve controles, waarbij de enige opdracht voor de controleurs lijkt om fouten te vinden”, stelt Sintobin.

An Hermans (N-VA) stelt zich net als Sintobin vragen bij de administratieve overlast en complexe regelgeving die het werk op een landbouwbedrijf bemoeilijken.

"Controles bewaren gelijk speelveld"

Minister Brouns herhaalt dat het reduceren van administratieve overlast één van de speerpunten is binnen zijn beleid, maar benadrukt ook wel het belang van deze controle. “De controle op de naleving van de regelgeving is altijd het sluitstuk van een beleid in een sector, niet alleen in de landbouwsector maar ook in andere. Dat is tot op zekere hoogte ook noodzakelijk om het gelijke speelveld te kunnen bewaken. Het kan niet zijn dat de ene er zijn voeten aan veegt en de andere alles heel strikt opvolgt, zonder dat daar enig toezicht op is”, zegt hij.

Brouns vindt wel dat controles met “een zekere empathie” dienen te gebeuren, niet in het minst bij kleinere familiale bedrijven waar de controles tot extra stressmomenten leiden. “Daarom is het ook onze blijvende ambitie om zo veel mogelijk naar die regeldruk te kijken en om die maximaal te verminderen”, stelt Brouns.

Inspecties bundelen

Brouns wil zich blijven inzetten op een strikte toepassing van het ‘only once’-principe, waarbij men geen gegevens dubbel wil opgraven bij landbouwers wanneer die beschikbaar zijn bij een andere overheidsdienst.

Jurgen Callaerts (N-VA) verwijst naar de visserijcontroles als goed voorbeeld, waar de overheidsdiensten simultane inspecties organiseren. “In het jargon noemt men dat een ‘OPERA’”, zegt Callaerts. “Dat klinkt misschien raar, maar het komt erop neer dat op een bepaald moment wordt afgesproken om een inspectieronde te doen. De verschillende diensten gaan dan samen op bezoek bij, in dit geval, een visser of een vissersschip dat op zee ligt. Op die manier zijn er meerdere inspecteurs die tegelijkertijd aanwezig zijn. Zo krijg je alvast minder discussies over tegenstrijdigheden. Ook voor de landbouwer in kwestie betekent het natuurlijk minder tijdverlies om alle administratie bloot te leggen.”

“Arrogante” controles Agentschap Natuur en Bos

Bart Dochy vindt dat het recht op vergissing’, ingevoerd door Hilde Crevits (cd&v), breder mag worden meegenomen. “Voor zover ik weet, en op basis van wat ik gelezen heb, is er eigenlijk geen recht voor degene die gecontroleerd wordt. Het recht om zich te vergissen, is veeleer een recht voor de overheidsadministratie die daarmee rekening kan houden. Ik denk dat het geen afdwingbaar recht is – ik zou het liever zo hebben – in hoofde van de gecontroleerde”, zegt Dochy

Bovendien vindt hij dat er meer onderscheid mag komen tussen administratieve fouten en ‘effectieve’ fouten die bijvoorbeeld het milieu beschadigen. Volgens Dochy zijn sommige inspecteurs weinig minzaam tegenover accidentele administratieve fouten. Daarbij geeft hij een sneer aan een welbepaalde instantie. “Ik hoor immers in de praktijk steeds meer klachten. Ik zal het bij naam noemen: de administratie Natuur en Bos, die op een vrij arrogante manier controles uitvoert op bedrijven, landbouwbedrijven, maar ook bij privépersonen die bijvoorbeeld een privébos hebben. Dat is ook als landbouw te beschouwen. Eigenlijk ondermijnt men zo voor een stuk het draagvlak voor natuurbeheer en natuurbehoud. Het is zeer moeilijk om die mensen te wijzen op hun verantwoordelijkheid. Zoals u zegt, is de attitude belangrijk. Ze moeten toegankelijk zijn en empathie betonen. Ik kan u echter verzekeren dat er de jongste maanden heel veel voorbeelden zijn geweest van zeer weinig empathie, vooral van deze administratie.”

Woordvoerder Jeroen Denaeghel van ANB reageert aan VILT op deze opmerking. “Ik laat die opmerking voor de rekening van de heer Dochy”, zegt hij. “Wij hebben alvast geen aanwijzingen dat onze natuurinspecteurs zich arrogant opstellen. Ik vraag me ook af waarop deze bewering feitelijk gestoeld is. ANB voert immers, in tegenstelling tot andere entiteiten van het beleidsdomein Omgeving, niet zo vaak controles bij landbouwers uit. De prioritering in de handhaving van Natuurinspectie is vooral gerelateerd tot de impact op de natuur en gebeurt vooral na een melding van een inbreuk.”

In het parlement reageerde Brouns dat “de slechte voorbeelden op het netvlies blijven staan”, terwijl “over alle goede voorbeelden niet gesproken wordt.”

“Zoals in elk bedrijf, bij elke tak en in elke sector, heb je natuurlijk ook bij onze controleurs mensen die – laat ik het diplomatisch zeggen – soms wat overijverig zijn. Als er dan slechte voorbeelden zijn, is het de taak van de administratieve verantwoordelijken van die controleurs om hen daarop te wijzen”, zegt Brouns.

Hoe dan ook lijkt minder controleren niet meteen aan de orde. Wel roept Brouns op tot begrip en vriendelijkheid wanneer de controles gebeuren op een ongelegen moment. “Het voorbeeld waarbij de landbouwer ’s ochtends met zijn gezin klaarstaat om naar Plopsaland te gaan op een feestdag, en de handhaver dan plots op het erf verschijnt, zijn voorbeelden ten goede. Want men brengt begrip op voor de landbouwer door te zeggen dat men wel een andere keer terugkomt. Dat soort spontane zaken kunnen vandaag als een mooi voorbeeld dienen voor de empathie vanuit handhaving”, aldus de minister.