Overstromingsgebruik natuurgebied spreekt niet vanzelf

Het regelmatig laten overstromen van natuurgebieden kan een negatieve impact hebben op de rijkdom aan plantensoorten en zorgen voor veranderingen in vegetatiepatronen. Dat besluit het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) na een eerste studie van drie natuurgebieden die tussen 2000 en 2011 regelmatig overstroomden. Tijdrovend onderzoek naar de impact van overstromingen op landbouw- en natuurgebieden is nieuw.

"We vergeleken hoe de vegetatie in de drie gebieden eruit zag voor de overstromingen met de situatie na tien jaar regelmatige overstromingen", verduidelijkt Piet De Becker (INBO). "We keken daarbij naar de plantensoortensamenstelling, de veranderingen in grondwaterkwaliteit en de toestroom van plantenvoedingstoffen." Het onderzoek werd uitgevoerd in de wachtbekkens van Webbekom (Diest) en Schulen (Herk-de-Stad/Lummen) en het natuurlijke overstromingsgebied in de Dijlevallei stroomopwaarts in Leuven.

Daaruit bleek dat toenemende overstromingsfrequentie, -duur en -diepte, maar ook de instroom van soms grote hoeveelheden nutriënten via de afzetting van riviersedimenten een negatieve impact kan hebben op de plantensoortenrijkdom, en kan zorgen voor veranderingen in vegetatiepatronen.

"Bepaalde plantensoorten kregen het moeilijk omwille van het zuurstoftekort (door regelmatig onder water te staan) en door de voedingsstoffen die met het overstromingswater in het natuurgebied kwamen", klinkt het. "Die negatieve impact kan voor een deel gecompenseerd worden door herstel van de natuurlijke waterhuishouding en intensiever natuurbeheer."

Door inkrimping van de oppervlakte aan open ruimte voor waterberging en het uitblijven van een brongerichte aanpak van de wateroverlastproblematiek ziet men de aanleg van overstromingsgebieden in natuur- en landbouwgebied steeds meer als oplossing. De Becker erkent dat de toenemende overstromingsproblematiek opgelost moet worden, maar plaatst een kanttekening. "Meer en meer uitwijken naar overstromingsgebieden in natuurgebieden is tot op zekere hoogte compatibel, maar kan niet als evident aangenomen worden."

Op onze vraag verduidelijkt De Becker zijn woorden. "De frequentie van de overstromingen en de omvang van het natuurgebied - in grotere gebieden wordt het negatieve effect beter gespreid - bepalen in welke mate de afzetting van met voedingstoffen verrijkt sediment een probleem vormt voor de natuurlijke vegetatie. Dit bezwaar kan je wegnemen door de oorzaken van de sedimentverrijking aan te pakken, denk bijvoorbeeld aan maatregelen voor het beperken van de bodemerosie op akkers en in tuinen.

Over de effecten (en compatibiliteit) van intensiever overstromingsgebruik op ecosystemen is zowel in de Vlaamse als in de Europese context nog altijd weinig bekend. Vanuit landbouw en natuur wordt met grote terughoudendheid gereageerd omdat er voortdurend wordt teruggegrepen naar ‘expertkennis’ aangezien met feiten en cijfers onderbouwde kennis vaak totaal ontbreekt. Dit onderzoek was een concrete stap om dit kennishiaat in te vullen. De studie van het INBO gebeurde in opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos en zal allicht als basis dienen voor later beleid.

Meer info: INBO-nieuwsbrief