Op percelen rijk aan fosfor is compost de betere keuze

Door overbemesting in het verleden ligt het fosforgehalte op veel landbouwpercelen hoger dan noodzakelijk voor optimale gewasopbrengsten. Soms zit er zo veel fosfor in de bodem dat het zou kunnen uitspoelen naar het grondwater. Sinds de jaren ’90 gebruiken landbouwers minder dierlijke mest, maar het fosforverlies blijft te hoog en op de koop toe komt de bodemvruchtbaarheid in het gedrang. De oplossing moet van compost komen. Stalmest blijft een goede keuze voor bodems met weinig voor de gewassen beschikbaar fosfor. ILVO-onderzoeker Thijs Vanden Nest, die zijn doctoraat verdedigde aan de KU Leuven, vergeleek de organische meststoffen op basis van veldproeven in Vlaanderen (ILVO en UGent) en in Frankrijk (INRA).

Op proefvelden in Vlaanderen en Frankrijk werd meerdere jaren op rij bemest met runderstalmest, GFT-compost, groencompost, boerderijcompost, runderdrijfmest en digestaat. De resultaten naar bodemkwaliteit en fosforgehaltes werden vergeleken. Twee factoren bepalen hoeveel fosfor weglekt uit de bodem: de capaciteit van een bodem om fosfor te binden en de hoeveelheid fosfor die in de bodem aanwezig is. Naarmate een bodem meer fosfor bevat, heeft hij minder resterende capaciteit om fosfor te binden.

In een veldproef aan de UGent werd het effect nagegaan van het volledig stopzetten van de fosforbemesting, zowel mineraal als organisch. Op het perceeltje met een akkerbouwrotatie had dat na vier jaar geen effect op de gewasopbrengst en op het (hoge) fosforgehalte in de bodem. Toch was er al in het eerste jaar een duidelijke daling in de hoeveelheid fosfor die door planten kan gebruikt worden. Sorptie- en kolomproeven aan de KU Leuven toonden aan dat er ook minder fosfor uitspoelde. Onderzoeker Vanden Nest concludeert daaruit dat een bodem die rijk is aan fosfor lange tijd op die reserve kan blijven draaien. Hoe lang precies, zal verder onderzoek moeten uitwijzen. Wel is het oppassen geblazen dat er voldoende fosfor beschikbaar blijft voor de gewassen want daaraan kan het schorten zelfs al blijft het totale bodemfosforgehalte hoog.

Dit onderzoek zet een belangrijke stap naar een model dat de fosforgehaltes en risico’s voor uitspoeling voorspelt bij elke toediening van een stabiele organische mestbron. Door de resultaten van vele langlopende veldproeven te bundelen, is een rekentool ontstaan die uitspoeling op voorhand inschat op basis van bepalingen van het snel beschikbaar fosfor in de bodem. Verder onderzoek moet het voorspellingsmodel nog krachtiger maken, minder gevoelig voor seizoensinvloeden en betrouwbaarder op langere termijn. De bodemmetingen bleken bijvoorbeeld onderhevig aan seizoensafhankelijke schommelingen.

Bepalen hoeveel fosfor er gaat uitspoelen uit de bouwvoor gedurende een langere periode, los van een voorspelling voor één specifiek moment, dat is een vraag voor vervolgonderzoek. In opdracht van de Vlaamse Landmaatschappij gaat het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek nu samen met de KU Leuven en de Bodemkundige Dienst van België de nalevering van fosfor vanuit een opgebouwde reserve in de bodem bestuderen.