Nieuw mestactieplan behoudt nitraatresidu als maatstaf

In het vijfde mestactieprogramma dat door Vlaanderen voor goedkeuring is overgemaakt aan Europa blijft het nitraatresidu het instrument bij uitstek voor de controle van het mestbeleid. De bemestingspraktijken van landbouwers zullen dus ook de komende vijf jaar afgemeten worden aan de resthoeveelheid stikstof die nog in de bouwvoor aanwezig is op het einde van het teeltjaar. Elk jaar zullen gemiddeld 14.000 landbouwbedrijven en 23.700 percelen worden gecontroleerd. Omdat het resultaat van één enkele meting van het nitraatresidu een afwijking kan vertonen, gebruikt de overheid het slechts als indicator. Bij één slecht meetresultaat moet een landbouwer het jaar nadien op eigen kosten één of meerdere bodemstalen laten nemen. De resultaten daarvan bepalen of er al dan niet maatregelen opgelegd worden.

Zoals dat ook nu het geval is, zal de Mestbank de nitraatresidu’s in Vlaanderen de komende jaren blijven opvolgen. Het nitraatresidu is een drempelwaarde voor de stikstof die maximaal in de bodem aanwezig mag zijn in het najaar. Is een perceel op het moment van de staalneming (tussen 1 oktober en 15 november) nog te rijk aan stikstof, dan bestaat er een reëel risico dat nitraat uitspoelt naar het oppervlakte- en grondwater.

De meetcampagne blijft gebaseerd op het nitraatresidu op één perceel per bedrijf. Toch komt MAP5, waarvoor Europa zijn goedkeuring nog moet geven, tegemoet aan de bezwaren rond de meetonzekerheid bij een enkele meting. Een eerste meting met negatief resultaat zal namelijk niet meteen gebruikt worden om strengere maatregelen op te leggen. “Een te hoog nitraatresidu op een enkel perceel kan een indicator zijn voor een probleem, maar het volstaat niet om de bemestingspraktijken van een volledig bedrijf te beoordelen”, zo luidt de verklaring.

Daarom is er een traject uitgezet om bedrijven met één negatief resultaat verder op te volgen. Het volgende jaar zal de landbouwer op eigen kosten het nitraatresidu moeten meten op één perceel of op bedrijfsniveau. Welk van de twee het wordt, is afhankelijk van de hoogte van de overschrijding en de aard van het bedrijf (focusbedrijf of niet). Het resultaat van de zogenaamde autocontrole bepaalt of de landbouwer het jaar nadien maatregelen moet nemen of mag bemesten conform de generieke regels.

Zowel in als buiten de focusgebieden zullen nitraatresidu's worden gemeten, zowel op perceelniveau als op bedrijfsniveau. Bedrijven buiten focusgebied kunnen, na de beoordeling van het nitraatresidu, eveneens als focusbedrijf worden aangeduid en dus de bijkomende maatregelen moeten toepassen. Focusbedrijven die kunnen aantonen dat hun individuele bedrijfsvoering geen verhoogd risico op nitraatverliezen inhoudt, zullen een vrijstelling kunnen krijgen van de strengere bemestingspraktijken. Voor focusbedrijven gelden op alle percelen strengere drempelwaarden voor het nitraatresidu dan voor niet-focusbedrijven (90 kilo stikstof per hectare).

Het bemestingsseizoen zal ingekort worden voor focusbedrijven. In plaats van op 16 februari start de uitrijperiode voor hen pas op 1 maart, behalve op grasland of op akkers waar een teelt aanwezig is. In de zomer is het gebruik van om het even welk type van meststof na 15 augustus niet langer toegelaten. Een bestaande uitzonderingsregeling die gekoppeld werd aan de inzaai van een vanggewas voor 1 september is niet langer van toepassing voor focusbedrijven. Andere veehouders en akkerbouwers kunnen hiervan nog gebruikmaken om een kleine mestgift toe te dienen op de graanstoppel.

Meer info: Ontwerp MAP5