Ngo's: "Belgische banken speculeren op voedsel"

Zes Belgische banken hebben meer dan 3,7 miljard euro opgehaald om te speculeren met grondstoffen. Dat stellen 11.11.11, Oxfam Solidariteit, Fairfin, SOS Faim, Réseau Financement Alternatif en CNCD. Een kwart van het geld zou gebruikt zijn voor voedselspeculatie. "Mensen investeren hun geld zonder argwaan in zo'n fonds, maar beseffen niet dat ze ook de voedselmarkt destabiliseren", aldus de ngo's.

Ondanks individuele engagementen om ethisch en sociaal te bankieren, blijven Belgische banken volgens het rapport investeren in fondsen die zich inlaten met voedselspeculatie. De ngo's wijzen met een beschuldigende vinger naar zes banken die beleggen in "bedenkelijke" grondstoffenfondsen: Deutsche Bank (bijna 2,7 miljard euro), BNP Paribas Fortis (841 miljoen), Axa (meer dan 80 miljoen), Belfius (bijna 75 miljoen) en ING (60 miljoen). ABN Amro schreef bijna drie miljoen certificaten uit. Bovendien kon de Belgische belegger nog intekenen op twee extra fondsen bij Deutsche Bank, goed voor nog eens 6,3 miljard euro.

Hoeveel juist in landbouwgrondstoffen werd belegd, is moeilijk uit te maken, maar de ngo's schatten dat het bedrag tussen 768 en 948 miljoen euro ligt. Naast de zichtbare fondsen van particuliere spaarders, zit er ook geld van institutionele beleggers en van de banken zelf in voedselspeculatie. "Algemeen wordt aangenomen dat dit bedrag een veelvoud is van het 'zichtbare deel'." In de VS gaat men uit van een factor zeven, in Europa van een viervoud. Dat betekent dat de Belgische banken minstens voor 18,6 miljard euro in deze fondsen hebben zitten, met een geschat aandeel van 3,8 à 4,7 miljard euro in voedsel.

Volgens BNP Paribas Fortis, die een open en constructieve dialoog met de ngo’s onderhoudt, zit slechts 0,06 procent van het totaal belegd vermogen van klanten in België in grondstoffenfondsen. "Grondstoffen bieden klanten de mogelijkheid om hun portefeuilles te spreiden en om hun activa tegen inflatie te beschermen. Er is dan ook geen reden om grondstoffen automatisch uit te sluiten uit de beleggingsoplossingen van de bank."

Voor essentiële landbouwgrondstoffen hanteert BNP Paribas Fortis wel "bijzondere voorzorgsmaatregelen". Aan de klanten worden uitsluitend producten aangeboden met een middellange of lange beleggingshorizon. Op die manier wordt een snelle aankoop en verkoop ('flipping') van essentiële landbouwgrondstoffen tegen een lagere prijs voorkomen. Dat zou prijsvolatiliteit in de hand werken.

Zowel ngo's als de Verenigde Naties wezen al herhaaldelijk op de invloed van speculatie. "Als gevolg van de economische crisis gingen investeerders op zoek naar zaken waar wel nog stevige winstmarges te vinden zijn. De gevolgen hiervan zijn immens: zo verhandelt men 46 keer de wereldwijd beschikbare tarweoogst en 24 keer die van maïs. De voedselmarkt, die voordien relatief stabiel was, wordt zo compleet ontwricht. Het gevolg zijn prijspieken, zoals in 2007-2008 en 2010-2011. Die prijspieken voelen wij een beetje, maar zijn desastreus voor het Zuiden."

Voedselprijzen zijn een lucratieve, maar erg onethische belegging. De prijzen staan hoe dan ook onder druk door het toenemend aantal mensen op de wereld, door het gebruik van voedsel voor biobrandstof, door landgrabbing. "In zo'n markt speculeren, drijft de prijzen onvermijdelijk de hoogte in. En banken weten dit", reageert 11.11.11. Tussen 2007 en 2008 alleen al werden hierdoor 130 tot 150 miljoen mensen in extreme armoede geduwd. Ook de gewelddadige oproer in het Midden-Oosten en twee voedselcrisissen worden aan de prijsstijgingen gelinkt. "Logisch, als je weet dat in ontwikkelingslanden mensen tot 80 procent van hun inkomen aan voedsel spenderen."

Dat de banken in België nog steeds geld in voedselspeculatie steken, is volgens de zes ngo's puur te wijten aan het feit dat tot dusver niemand de alarmbel heeft geluid. In Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië trokken de banken zich na protest al terug uit de bewuste fondsen. BNP Paribas zelfs in februari nog, na protest van Oxfam Frankrijk. "Voor organisaties die zo internationaal zijn, lijkt het sterk dat deze signalen nooit tot België zijn doorgedrongen."

De zes ngo's vragen dan ook dat de betrokken banken zich uit de fondsen terugtrekken en het geld herinvesteren in ethische alternatieven. Tegelijk vragen de organisaties dat de Belgische politiek werk maakt van betere regels. De grenzen van de voedselspeculatie moeten afgelijnd worden met zogenaamde positielimieten. Hiermee kunnen grote spelers verhinderd worden misbruik te maken van hun dominante positie, bijvoorbeeld door een groot deel van een grondstof achter te houden en zo de prijzen op te drijven.

De timing van het rapport is niet willekeurig. Zowel nu donderdag in het federaal parlement als vrijdag op de Europese Raad moet België een standpunt innemen over de invoering van positielimieten. De ngo's vrezen dat uitzonderingen worden toegekend die de regelgeving zo lek als een zeef maken. "De regering heeft zich in het regeerakkoord geëngageerd om voedselspeculatie aan te pakken. Dit is het moment", alsnog de organisaties.

BNP Paribas Fortis is voorstander van een regelgeving op het niveau van de EU en de G20 om transacties in landbouwgrondstoffen te kaderen en de transparantie te verhogen, zowel voor transacties op de fysieke markten als in de derivatenhandel.

Meer info: De betrokkenheid van Belgische banken bij voedselspeculatie