"Neutraal onderzoek bemestingsvrije zone moet kunnen"

Zodra het woord mest valt, kunnen milieu- en landbouworganisaties nog moeilijk door dezelfde deur. Dat bleek eerder deze week nog maar eens tijdens de hoorzitting over het nieuwe Mestdecreet in de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement. Natuurpunt lijkt geen vertrouwen te hebben in de goede intenties van de landbouwsector. Eén van de oorzaken van het wantrouwen is de vraag van ABS en Boerenbond om de bemestingsvrije zone langs waterlopen te herbekijken in functie van de gebruikte machines. Bemestingstechnieken zijn de laatste jaren sterk geëvolueerd en veel preciezer geworden, tot op enkele centimeters nauwkeurig, zodat de bemestingsvrije strook misschien geen vijf meter meer hoeft te zijn. Met de woorden “boeren willen mesten tot tegen de beek” probeert Natuurpunt de vraag om dit te onderzoeken af te blokken. Dossierbeheerders Toon De Keukelaere (Boerenbond) en Guy Depraetere (ABS) zijn op hun hart getrapt.

In het nieuwe mestdecreet dat woensdag meerderheid tegen oppositie goedgekeurd is in de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement staat een passage over de bemestingsvrije zone langs waterlopen. In MAP4 ging het om een strook van vijf meter langs alle bevaarbare en onbevaarbare waterlopen die als zodanig gemarkeerd staan in de perceelaangifte van landbouwers. Dat blijft zo in MAP5, maar de precieze breedte van de bemestingsvrije zone wordt wel het onderwerp van onderzoek. De landbouworganisaties waren vragende partij voor dat onderzoek omdat veel boeren niet begrijpen waarom ze meters afstand moeten houden van een waterloop terwijl nieuwe machines tot op enkele centimeters nauwkeurig kunnen bemesten.

Guy Depraetere en Toon De Keukelaere, die het mestdossier behartigen voor respectievelijk ABS en Boerenbond, leggen uit waarover het gaat: “De nood aan een bemestingsvrije zone van vijf meter was ingegeven vanwege de beperkte nauwkeurigheid van de oude generatie kunstmeststrooiers met pendel of schijven. Maar de techniek staat niet stil en heeft de mestwetgeving ingehaald. Vandaag is een grotere nauwkeurigheid haalbaar met kunstmeststrooiers met kantstrooi-inrichting. Echt precies wordt het bij toediening van vloeibare stikstof met een spuitmachine of in het geval van rijenbemesting in aardappelen en andere teelten (o.a. maïs). Is de tractor uitgerust met GPS dan kan dit tot op twee centimeter nauwkeurig. Ook drijfmestinjectie is veel beter afgelijnd langs de rand van een perceel dan het oppervlakkig en breedwerpig spreiden van drijfmest.”

Voor Depraetere en De Keukelaere spreekt het als vanzelf dat de overheid hier rekening mee houdt of dit op zijn minst wil onderzoeken. Een onmiddellijke inkrimping van de bemestingsvrije zone komt er niet, daar had de Europese Commissie geen oren naar, maar in het Mestdecreet is het wel opgenomen als onderzoeksvraag. Indien onafhankelijk onderzoek de ervaringen in de praktijk onderschrijft, laat het Mestdecreet de deur op een kier voor een aanpassing. Dat is dik tegen de zin van de milieubeweging, Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt. Zij hebben er zich tijdens de hoorzitting met hand en tand tegen verzet en reageren nu gepikeerd in hun nieuwsbrief.

“Boeren willen mesten tot tegen de beek”, schrijft Wim Van Gils in de Beleid.flits van Natuurpunt. Uit die hoek klinkt het dat de landbouworganisaties de baten van een goed functionerende oeverzone compleet negeren. Als voorbeelden worden genoemd: inspoelen van grond en drift van pesticiden tegengaan, de biodiversiteit bevorderen en dus ook de waterkwaliteit verbeteren. Voor Natuurpunt is het, na een blik op de waterkwaliteit, duidelijk dat Vlaanderen nood heeft aan meer en bredere oeverzones in plaats van aan een bijkomende mestinjectie tot tegen de beek.

Woorden die hard aankomen in de landbouwsector, in de eerste plaats bij Depraetere en De Keukelaere, beiden op beleidsniveau met het dossier bezig. “Onbegrijpelijk dat de milieubeweging een probleem maakt van neutraal onderzoek naar de invloed van de stand van de techniek op de bemestingsvrije zone. Ontgoochelend ook dat ze de inspanningen van landbouwers minimaliseren en de zaken voorstellen alsof er nog niets ten goede veranderd is. We hebben nochtans grote stappen vooruitgezet, maar we komen van ver. Toch werd in zeven van de elf bekkens de waterkwaliteitsdoelstelling voor 2014 gehaald. Hoe dichter bij de doelstellingen, hoe moeilijker het wordt om nog meer vooruitgang te boeken. Voor stikstof naderen we de eindmeet en van fosfor weten we dat het een verhaal van lange adem is.”

Ze hebben er vertrouwen in dat de landbouwsector bereid zal gevonden worden om te blijven werken aan de doelstellingen. Dankzij sensibilisering vanuit de landbouworganisaties en het coördinatiecentrum CVBB zijn boeren zich er sterk van bewust dat de waterkwaliteit moet verbeteren. “We willen er heus wat aan doen en MAP5 verplicht ons ook daartoe. Het nieuwe mestactieplan gaat gericht op zoek naar verbeterpunten, via de indeling in focusgebieden en focusbedrijven. Onderschat die gebiedsgerichte aanpak niet want de druk op individuele bedrijven zal hierdoor toenemen. Ze kunnen zich niet meer wegsteken achter een generieke aanpak van het probleem”, vertelt Guy Depraetere. Zijn collega bij Boerenbond, Toon De Keukelaere, vult aan: “De milieubeweging doet alsof het nieuwe mestactieplan een lachertje is, maar het tegendeel is waar. Onder meer de fosfaatnormen en de kosten voor metingen van het nitraatresidu maken van MAP5 een zware dobber.”

Om nog even terug te komen op de bemestingsvrije zone: controleerbaarheid vinden de vertegenwoordigers van de landbouworganisaties geen breekpunt, zelfs al komt het tot een tweesplitsing tussen smalle bufferzones voor boeren die met moderne techniek bemesten en een vijf-meter-zone voor boeren die het oude getuig blijven gebruiken. “Op het terrein kan je kort na de mesttoepassing eenvoudig vaststellen welke techniek er is gebruikt, denk maar aan de sporen die een mestinjecteur achterlaat op een akker of weide.” In Nederland zou de bemestingsvrije zone langs waterlopen vandaag reeds in functie staan van de toegepaste bemestingstechniek.