Laatste kans voor pilootprojecten productief landschap

Eind februari lanceerde toenmalig minister-president Kris Peeters samen met de Vlaamse Bouwmeester de oproep ‘Pilootprojecten Productief Landschap’. Dat lokte diverse ideeën uit omtrent een vernieuwende landbouwbedrijfsvoering met een meerwaarde voor landschap en samenleving. In twee werkvelden ontbreekt het voorlopig aan ambitieuze projectvoorstellen: herbestemming van het landbouwpatrimonium met vrijwaring van productieve landbouwgrond en acties die een schaalsprong van landbouwbedrijven verzoenen met het landschap. Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek herinnert eraan dat nog tot 21 augustus een project ingediend kan worden.

Het Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek (ILVO) zal de pilootprojecten productief landschap samen met het team van de Vlaamse Bouwmeester in goede banen leiden. Het was Kris Peeters die als landbouwminister de oproep in februari lanceerde. De administraties voor landbouw en ruimtelijke ordening gaan mee op zoek naar vijf projecten die een vernieuwende bedrijfsvoering combineren met een kwalitatieve wisselwerking met het landschap en de samenleving.

Open ruimte, groot of klein, zorgt onder meer voor voedsel, energie, en ontspanningsruimte. Zo is het een cruciaal ingrediënt van een kwalitatieve samenleving. De Vlaamse open ruimte staat de komende jaren echter voor heel wat uitdagingen. Landbouw is één van de belangrijke spelers in de open ruimte en dus een cruciale partner om die uitdagingen het hoofd te bieden.

Vanuit de Vlaamse overheid werd een open uitnodiging om mee te denken en te werken gericht aan landbouwers, hun organisaties en alle andere spelers met een sterke affiniteit met landbouw en open ruimte, stallenbouwers om maar iemand te noemen. Dat moet resulteren in vijf ambitieuze projecten die vernieuwende bedrijfsvoering combineren met een kwalitatieve wisselwerking met het landschap en de samenleving, en die bouwstenen aanleveren voor een productief landschap.

Projectindieners kunnen zich richten op vijf werkvelden die fungeren als inspiratiebron. Het eerste werkveld is herbestemming. Door interne veranderingen in de landbouwsector staat een deel van het landbouwpatrimonium leeg: stallen zijn verouderd, hoeves onbruikbaar. Hoe kan het landbouwpatrimonium worden ingezet om op een zinvolle manier tegemoet te komen aan de voortdurende vraag naar ruimte in het landschap? En hoe kan de productieve landbouwgrond daarbij maximaal gevrijwaard worden?

De schaalsprong die heel wat landbouwbedrijven vanwege de huidige economische context maken, kan ook het onderwerp van een project zijn. Niet iedere omgeving heeft evenveel draagkracht om dergelijke grootschalige landbouw te faciliteren. Het (maatschappelijk) draagvlak is bovendien veelal beperkt. Nochtans zijn groeimogelijkheden broodnodig voor dit segment van de landbouw. Welke ruimtes en concepten bieden groeikansen, zonder de landschappelijke kwaliteit te hypothekeren? Hoe kan een uitbreiding via een cradle-to-cradle benadering zo veel mogelijk opleveren voor landbouw, landschap en maatschappij? Welke nieuwe materialen kunnen we inzetten?

Zowel vanuit ecologisch als economisch oogpunt kan het voor landbouwbedrijf en maatschappij interessant zijn om beter om te gaan met energie-, afval- en materiaalkringlopen. Hoe kan samenwerking van verschillende energiegebruikers als landbouw, verstedelijking en industrie vormgegeven worden, bijvoorbeeld om de afvalstromen van de ene intelligent te hergebruiken als grondstof voor de andere? Die vraag mag een pilootproject beantwoorden binnen het werkveld kringlopen.

Extremere weersomstandigheden, hogere overstromingsrisico’s, mogelijke watertekorten en droogte dwingen ons om op een andere manier om te gaan met waterconsumptie en het beheer van het rivier-, regen-, en grondwater. De open ruimte zal bij die andere aanpak een belangrijke rol spelen. Welke rol kan landbouw opnemen in deze waterproblematiek, zowel voor de eigen als voor andere activiteiten en gebieden?

Binnen het werkveld ‘landbouwparken’ wordt geopperd dat de nabijheid van de stad geen belemmering hoeft te zijn voor de duurzame ontwikkeling van de landbouw. Door gebiedsgericht in te zetten op samenwerking tussen landbouwers en tussen vormen van landbouw, kunnen ook kleine percelen worden benut, landbouwers worden verenigd, en consumenten en producenten dichter bij elkaar gebracht. Hoe kunnen we een stedelijk landbouwlandschap vormgeven? En wat zijn in Vlaanderen de mogelijkheden voor agroparken?

Definitieve kandidatuurdossiers moeten ingediend zijn op 21 augustus. Daarna zullen vijf pilootprojecten productief landschap geselecteerd worden. De initiatiefnemers zullen gratis begeleid worden doorheen de conceptuele en vergunningsfase van hun projecten. Pas bij de uitvoering dienen zij zelf weer met centen over de brug te komen. Het instrument Pilootprojecten biedt voor elk project concrete omkadering door het voorzien van een budget voor masterplanning, begeleiding door experten, een relatieve regelluwheid en een ondersteunend ruimtelijk vergunningsbeleid.

Meer info: Productief landschap