"Insecten als diervoeder zijn deel van de oplossing"

Insecten kunnen niet alle soja vervangen, maar zijn wel een deel van de oplossing. Dat zegt Mik Van Der Borght van de KU Leuven over het onderzoek naar de eiwitsamenstelling van pluimveevoeder en de mogelijkheid om in de toekomst insectensoorten als de zwarte soldatenvlieg in het kippendieet te verwerken. Dat zou niet alleen de afhankelijkheid van buitenlandse soja verminderen, het zou volgens onderzoekers potentieel ook een nutritionele meerwaarde betekenen voor de mens. Desondanks blijft voorlopig de hamvraag of en wanneer Europa werk gaat maken van een aangepaste wetgeving die insecten in diervoeders toelaten.

Er worden steeds meer ballonnetjes opgelaten om in te zetten op insecten als eiwitbron voor veevoeders. Onlangs bleek nog uit een bevraging van de UGent dat een ruime meerderheid van betrokkenen in de landbouwsector positief staat tegenover het gebruik van insecten in diervoeders. Ook in de kennis- en onderzoekersinstellingen staat insectenkweek en de mogelijke toepassingen hoog op de agenda. In de serres van de Thomas More-hogeschool in Geel wordt momenteel in samenwerking met de KU Leuven uitgebreid onderzoek gedaan naar in welke mate en onder welke omstandigheden insecten een alternatieve eiwitbron voor diervoeding kunnen zijn.

“Insecten hebben het grote voordeel dat ze laagwaardige biomassa efficiënt omzetten in een hoogwaardig eiwit”, legt Liesbeth Vogels van Thomas More uit. “Wij doen hier testen met de huiskrekel, maar vooral de zwarte soldatenvlieg is erg geschikt voor diervoeding. Ze heeft een heel korte levenscyclus: 40 dagen van eitje tot vlieg. En ze is erg vraatzuchtig: 1 larve kan tussen de 25 en 200 mg per dag eten, en leeft op een kleine oppervlakte. Haar voordeel tegenover de huisvlieg is dat ze geen ziektes kan doorgeven, bovendien is ze kalm en traag.”

“De larven worden gedroogd en verwerkt tot kruimel”, vult Mik Van Der Borght van de KU Leuven aan. “In het voeder voor vleeskuikens vervangen we 10 procent van de soja door het insectenmeel, en dan gaan we na wat de invloed is op de groei en de gezondheid van de kuikens en op de smaak van het vlees.” De larven worden gevoed met afvalstromen die nu naar de vergister gaan, zoals supermarktafval, of varkens- en kippenmest. “Reststromen van de voedingsindustrie worden nu al ingezet voor diervoeding, dus daar blijven we af”, aldus Van Der Borght.

Belangrijkste hinderpaal is echter de Europese wetgeving: sinds de BSE-crisis is het in Europa verboden om diermeel (of afgeleiden) te gebruiken als diervoeding. En omdat insecten ook dieren zijn, mogen ze niet aan kippen of varkens worden gevoederd. Ook mest is vooralsnog verboden. “We moeten zeker kannibalisme vermijden, maar we zouden insecten die op kippenmest zijn opgekweekt aan varkens kunnen geven en omgekeerd”, suggereert Van Der Borght. “Want hier ligt net de meerwaarde van de insectenkweek: je draagt bij aan het hergebruiken van afval en het beperken van voedselverspilling. Het is aan wetenschappers om tegenover Europa te bewijzen dat er geen gevaar is voor de voedselveiligheid.”

Het is dus wachten op het advies van de Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) over de vraag hoe veilig de consumptie van insecten is, voor mensen en voor dieren. Dat advies zou tegen september klaar moeten zijn. In afwachting richtten enkele insectenproducenten uit Nederland, Frankrijk, Duitsland en Zuid-Amerika het Internationaal Platform van Insecten voor Voedsel en Voeder (IPIFF) op. “Zolang Europa de wetgeving niet aanpast, zijn er geen bedrijven die willen investeren in een grootschalige kweek van insecten en zijn er ook geen mengvoederbedrijven die contracten willen aangaan”, aldus Levi Nietvelt van IPIFF.

“Insecten zijn dierlijke eiwitten, en daarmee kippen en varkens voeden, betekent dat je een extra stap toevoegt aan de voedselpiramide, wat eigenlijk niet duurzaam is”, zegt Bart Muys (KU Leuven), die deel uitmaakt van een internationaal onderzoeksteam dat voor de Europese Commissie nagaat hoe duurzaam en productief insectenkweek is en of er voor het milieu en de gezondheid negatieve effecten zijn. “Maar omdat ze opgekweekt worden op afvalstromen, boek je toch milieuwinst.” Maar het kweken van insecten is bij ons erg energie-intensief: er zijn hoge temperaturen nodig om de larven op te kweken, en ook de vriesdroogtechniek om de larven te doden gebruikt veel energie.

“Daarom bevelen wij aan om de insecten te kweken in tropische en subtropische landen”, zegt Muys. “Je moet de voedselproductie brengen daar waar ze het meest efficiënt is, al betekent dat natuurlijk wel dat we afhankelijk blijven van het buitenland. De wetenschappers zijn er ook nog niet uit wat een diervriendelijke methode is om de insecten te doden. “We weten dat insecten prikkels ervaren, maar ervaren ze ook pijn? Er zal in elk geval een vorm van verhitting nodig zijn voor de voedselveiligheid, omdat de ingewanden niet verwijderd worden.”

Blijft de slotvraag: kunnen insecten de enorme hoeveelheden soja vervangen? Uit een studie van de Universiteit Wageningen blijkt alvast dat het technisch haalbaar is en dat het een duurzame eiwitrijke grondstof oplevert, maar ook dat er 72.000 ton insecten nodig zijn om in Nederland vijf procent van het mengvoeder voor vleeskuikens te vervangen. “Insecten kunnen niet alle soja vervangen', weet ook Van Der Borght. “Maar het zal een deel van de oplossing zijn. Een beetje minder afhankelijk worden van soja is ook al belangrijk. En wij hopen dat uit ons onderzoek zal blijken dat de kuikens ook gezonder zijn. Nu eten ze alleen plantaardig voedsel, hoewel het omnivoren zijn. We denken dat dierlijke proteïnen een effect op hun gezondheid zullen hebben, wat ook weer goed is voor de gezondheid van de mens.”