In VS is het wachten op literatuurstudie van glyfosaat

Sinds het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek oordeelde dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is, oogt de toekomst van de meest gebruikte onkruidbestrijder onzeker. Niet alleen in Europa wordt er gediscussieerd over de markttoelating, ook in de Verenigde Staten. De normale evaluatieprocedure van de actieve stof door het Amerikaanse milieuagentschap EPA leek gunstig uit te draaien, maar er werd een extra luik aan toegevoegd. Aan een wetenschappelijk panel werd een literatuurstudie gevraagd en het ziet er niet naar uit dat Monsanto in zijn thuisland helemaal gerust mag zijn omtrent de uitkomst. Tijdens een vierdaagse meeting werd er volgens The Huffington Post hevig gediscussieerd, onder meer over de vraag welke studies je in beschouwing neemt en welke niet.

Sinds glyfosaat de stempel ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ kreeg van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) wordt het ene na het andere panel wetenschappers verzocht om de evaluatie over te doen. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) bevond glyfosaat veilig maar werd net als IARC bekritiseerd om zijn werkmethode. Gelet op geruststellende bevindingen van EFSA beoogde het initiële voorstel van de Europese Commissie een hernieuwing van de markttoelating van glyfosaat. De verdeeldheid tussen de lidstaten was evenwel groot en resulteerde in besluiteloosheid. Uiteindelijk zorgde de Commissie voor de doorbraak door de bestaande vergunning van glyfosaat te verlengen met anderhalf jaar, en er extra toelatingsvoorwaarden aan te koppelen. Eind 2017 moet duidelijk zijn hoe het Europees chemicaliënagentschap (ECHA) over glyfosaat oordeelt en start de saga over de markttoelating opnieuw.

Inmiddels is ECHA van start gegaan met zijn beoordeling van de kankerverwekkende eigenschappen van glyfosaat. Op de eerste bijeenkomst werden zes gezaghebbende partijen gehoord om een volledig beeld te krijgen van alle bevindingen omtrent glyfosaat. Namens de Wereldgezondheidsorganisatie traden zowel IARC als JMPR aan. Het oordeel van IARC kennen we, dat van JMPR (voluit Joint FAO/WHO meeting on pesticide residues) heeft specifiek betrekking op de residuen van glyfosaat in voeding. Het internationaal expertenpanel acht het onwaarschijnlijk dat een mens daarvan kanker krijgt. Andere partijen die deelnamen aan de hoorzitting, waren onder andere EFSA, een ngo en de door de fabrikanten van glyfosaat opgerichte task force. In de lente van 2017 wordt de discussie hervat om ten laatste tegen eind november uit te monden in een advies omtrent de classificatie van glyfosaat.

De centrale rol die EFSA en ECHA vervullen in de Europese evaluatieprocedure van glyfosaat wordt in de Verenigde Staten waargenomen door EPA. Normaal moest het Amerikaanse milieuagentschap dit jaar groen (of rood) licht geven omtrent een hernieuwde markttoelating maar dat is uitgesteld tot volgend jaar. Een speciaal voor glyfosaat in het leven geroepen panel van wetenschappers krijgt namelijk de tijd om zich over het vermeend kankerverwekkend zijn van de chemische stof te buigen. Zij doen geen nieuwe testen. Gelet op het aantal beschikbare studies is het al een huzarenwerk om in relatief korte tijd een literatuurstudie af te leveren. Er is in de wetenschappelijke literatuur en via de door fabrikanten aangeleverde studies zoveel informatie beschikbaar dat de vijftien experten dagenlang gediscussieerd hebben over de kwaliteit van data en de tegenstrijdigheid ervan.

In een eerste evaluatiepaper van EPA die in september verscheen en een lijn probeert te krijgen in alle glyfosaatstudies, lijkt de chemische stof goed weg te komen. Sinds glyfosaat in 1974 op de markt kwam, is de onkruidbestrijder vele malen beoordeeld op zijn milieu- en gezondheidsimpact. Ook de kankerverwekkende eigenschappen zijn al meermaals beschouwd. Dat wordt nu nog eens omstandig overgedaan op basis van een literatuurstudie van epidemiologische en genotoxische studies en proeven met dieren. Daarbij wordt zowel rekening gehouden met peer-reviewed studies als met de proeven die fabrikanten deden ter ondersteuning van hun vergunningsaanvraag. Na analyse van tientallen studies luidt het voorlopige besluit dat er geen helder verband is tussen de blootstelling aan glyfosaat en het voorkomen van kanker, zelfs niet bij dieren. Voor dit besluit werd enkel gekeken naar de actieve stof glyfosaat. EPA geeft zelf aan dat het ontbreekt aan onderzoeksdata over het effect van glyfosaat in combinatie met de hulpstoffen die toegevoegd worden aan de onkruidbestrijder.

In de evaluatiepaper neemt het Amerikaanse milieuagentschap duidelijk standpunt in voor de classificatie ‘onwaarschijnlijk dat glyfosaat kankerverwekkend is voor de mens’. Vraag is nu of het panel wetenschappers dat zijn werk nog niet afgerond heeft daar verandering in zal brengen. The Huffington Post laat uitschijnen dat een bijsturing alleszins tot de mogelijkheden behoort. In een online blog laat de krant de ngo U.S. Right to Know aan het woord: “Behalve het uitpluizen van studies leverde een vierdaagse bijeenkomst van het panel ook een vlijmscherp debat op, en rezen er vragen over de invloed die de chemische industrie heeft op de regulatoren. Waarom liet EPA studies buiten beschouwing die wél een verband aantoonden tussen glyfosaat en kanker? En waarom kregen de voorstanders van glyfosaat uren spreektijd en de critici slechts enkele minuten?” De classificatie van glyfosaat is niet alleen belangrijk in het licht van de markttoelating die aan hernieuwing toe is. Bij een gunstig advies van EPA zou fabrikant Monsanto zich makkelijker kunnen verdedigen in de rechtbank tegen de beschuldiging dat glyfosaat een bepaald type bloedkanker veroorzaakt. In verschillende Amerikaanse staten lopen er daarover rechtszaken.