Historische opening in het ggo-debat bij Groen?
Analyse“Ik ben niet tegen ggo’s, Groen heeft een open geest” Het mocht van Groen-politica Elke Van den Brandt de titel worden van haar recent interview met de krant De Morgen. Een uitspraak die werd bestempeld als een historische opening. Van den Brandt geeft aan dat de partij bereid is om de regelgeving rond genetische technieken bij te sturen. “Elk debat evolueert in de tijd.” Toch laat de partij vandaag verstaan dat ze het informele Europese akkoord over nieuwe genomische technieken niet zal steunen. Een korte analyse over het evoluerend ggo-debat.
Van den Brandt liet recent in De Morgen expliciet optekenen dat ze niet tegen ggo’s is. “Ik verdedig nog altijd het voorzorgsprincipe, maar als er genoeg bewijs is dat mens en milieu echt geen gevaar lopen, en dat ggo's ons kunnen helpen, dan zeg ik: waarom niet?" Met dat standpunt staat Van den Brandt niet alleen binnen haar partij. In het verkiezingsprogramma van 2024 gaf Groen al aan genetische wijziging van gewassen te kunnen accepteren, mits duidelijke voorwaarden worden gerespecteerd.
Opmerkelijk, want Groen verzette zich jarenlang tegen ggo’s. In 2024 stemden de Europese parlementsleden nog tegen een nieuwe Europese regelgeving voor nieuwe genomische technieken (NGT’s). Hebben de groenen een bocht gemaakt?
Volgens emeritus professor geografie en voormalig vicerector duurzaamheid van KU Leuven Gerard Govers zouden de uitspraken het einde kunnen betekenen van een lange periode radicaal verzet tegen ggo’s. “Dat verzet begon in de jaren 80, toen nota bene Vlaamse wetenschappers aan de UGent een fundamentele doorbraak realiseerden door de genen van een bacterie in te brengen in tabaksplanten. En het verzet werd massaal”, blikt Govers terug in een opiniestuk. “In 2010 was twee derde van de Europese bevolking bezorgd over ggo’s. In Vlaanderen was de aardappelveldslag van Wetteren in 2011 het hoogtepunt.”
De aardappelveldslag van Wetteren als symbool
In 2011 werd een proefveld aangelegd met aardappelen die via genetische modificatie resistent waren tegen de aardappelziekte phytophthora. Al gauw rees er protest over het proefveld. In die mate zelfs dat het volledig omheinde veld dag en nacht bewaakt werd door een beveiligingsfirma en door camera’s. Tijdens een protest met een paar honderd actievoerders geraakten enkelen door de politiebeveiliging. Ze vernielden het onderzoek door een derde van de aardappelplanten uit de grond te trekken. “Alle onderzoekers stonden met tranen in de ogen te kijken hoe de vernielers te keer gingen. Een zwarte dag voor de wetenschap”, reageerde een onderzoeker toen verslagen.
Groen keurde de vernieling niet goed, maar liet wel optekenen “blij te zijn dat het debat weer opengebroken kan worden”. "Burgers hebben het recht zich op vreedzame wijze te verzetten als een monopolistische industrie als de biotechindustrie bepaalde technologie aan samenlevingen wil opdringen", zei toenmalig Europarlementslid Bart Staes (Groen!), die de actie "een vorm van democratische strijd" noemde.
Wijlen Groen-politicus Dirk Peeters reageerde dat “wetenschappelijk onderzoek minder waardenvrij is dan vaak wordt voorgesteld, omdat keuzes over financiering grote gevolgen hebben en alternatieven uitsluiten”. Hij pleitte voor meer middelen voor onderzoek in de biologische landbouw en een breder maatschappelijk debat met middenveld en consument.
Evolutie in sentiment rond ggo
Volgens Govers is tussen de ‘aardappelveldslag’ en nu heel wat veranderd. “De bezorgdheid van de Europese bevolking smolt in 15 jaar weg als sneeuw voor de zon. In 2025 was nog amper zes procent van de Europese bevolking bezorgd over ggo’s. Daarnaast weten we nu dat ggo’s veilig zijn. Meer dan 100 miljard landbouwdieren hebben intussen ggo’s gegeten en grondige studies hebben aangetoond dat die dieren daar niet onder geleden hebben. Daarnaast dragen ze (bijna) wereldwijd ook bij tot een meer duurzame landbouw. Door ggo’s daalt het pesticidegebruik en zijn er robuustere landbouwopbrengsten. Tot slot kunnen de planten gewijzigd worden zodat ze voedzamer en gezonder worden.”
Veel van deze evoluties erkent Groen vandaag ook. “Ggo’s kunnen voordelen hebben voor het milieu, landbouw, klimaat of gezondheid en voor ons kunnen ze toegelaten worden als er geen directe of indirecte negatieve gevolgen zijn”, duidt de Groen-woordvoerder.
Naast gezondheid moet ook gekeken worden naar eventuele impact op biodiversiteit en ecologie
Voorstander van ggo’s mits..
Toch houdt de partij vast aan enkele voorwaarden die ook in de periode van de aardappelvelslag golden. Zo kunnen genetisch gemodificeerde gewassen enkel toegestaan worden als dat het niet ten koste gaat van stimuli voor de transitie naar een agro-ecologisch landbouwsysteem. Ook moeten patenten maximaal vermeden worden en moet er een bescherming zijn van de biolandbouw tegen ggo’s. Tot slot moeten consumenten weten dat er gebruik is gemaakt van ggo-zaden in het eindproduct.
Bij de vraag of Groen zich achter ggo’s schaart, staat het voorzorgsprincipe centraal. “De veilige ggo’s waar Govers naar verwijst hebben vandaag heel wat checks via de regulering ondergaan, waardoor de veiligheids-beoordeling voor consumptie onderbouwd is”, geeft Groen mee. “Maar wij kijken bij de beoordeling naar het groter plaatje. Het gaat ook om eventuele impact op biodiversiteit en ecologie. Sommige ggo’s hebben in het verleden geleid tot negatieve ecologische effecten, zoals een toename van onkruiden die resistent werden tegen glyfosaat. Daar vinden wij het verstandig om ook risicoanalyses te doen, alles goed op te volgen en toelating tot de markt daarvan afhankelijk te maken.”
Wat met de moderne genoomtechnieken?
Omdat de EU-wetgeving momenteel geen onderscheid maakt tussen de klassieke ggo’s en nieuwe genoom technieken (NGT’s), zijn NGT-gewassen onderworpen aan strikte, lange en dure toelatingsprocedures voor ggo’s. Al jaren woedt er daarom binnen de EU een discussie rond een aparte regelgeving voor NGT’s.
“Juist doordat de regelgeving zo streng is, kunnen alleen de grote bedrijven het zich permitteren om erin te investeren. Terwijl Groen juist wilde vermijden dat die industrie in handen van een paar grote spelers kwam”, zei Elke Van den Brandt hierover in De Morgen. “En dus moeten wij bereid zijn om die regelgeving bij te sturen. Elk debat evolueert in de tijd. We moeten het wel nauwkeurig in de gaten blijven houden.”
Toch keerden de Europese groenen zich telkens tegen de voorstellen die op tafel kwamen. Eind vorig jaar bereikten Europese onderhandelaars uiteindelijk informeel een akkoord tussen het parlement en de lidstaten. Maar als dat akkoord binnenkort formeel gestemd wordt, zal Europarlementslid Sara Matthieu (Groen) het niet steunen. Dat geeft de partij vandaag mee.
Voorzorgsprincipe niet gerespecteerd
“Bijsturen van de wetgeving vinden we als principe goed, want de technologie ontwikkelt zich ook. In het Europees voorstel dat vandaag op tafel ligt zitten zaken die we kunnen steunen”, aldus de woordvoerder. “Voor ons is het wel belangrijk dat er voldoende en goeie regulering blijft. Doordat het pakket deregulering in dit voorstel wat ver gaat, zal Sara het voorstel niet steunen.” De deregulering strookt volgens de partij niet helemaal met het voorzorgsprincipe die ze hanteert en houdt ook risico’s in op vlak van patenten. “Het dreigt een aartsmoeilijk kluwen te worden voor landbouwers om te kunnen bewijzen of ze NGT-gepatenteerd zaaigoed of gewoon zaaigoed gebruikt hebben.”
