Handelsembargo legt zwaktes Russische landbouw bloot
nieuws
De meeste analyses van de Russische handelsboycot beschrijven de impact op de landen die landbouw- en voedingsproducten exporteren naar Rusland. FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, focust daarentegen op de interne verschuivingen bij de grootmacht die de boycot uitsprak. De Russen hebben een overschot aan granen dat ze nu liefst zo snel mogelijk zouden omzetten in dierlijke producten. Van de totale vleesconsumptie in Rusland wordt een kwart ingevoerd.
Rusland is op wereldschaal de vijfde belangrijkste importeur van landbouw- en voedingsproducten. De Russen kochten 8,3 procent van al het rundvlees dat in 2013 verhandeld werd, en 7,5 procent van het varkensvlees. Sedert 7 augustus komen die producten niet meer uit Europa, de Verenigde Staten, Canada, Australië en Noorwegen. Een agrarisch handelsembargo was het antwoord van de Russische regering op de economische sancties die het westen uitvaardigde naar aanleiding van de crisissituatie in Oekraïne.
De Wereldvoedsel- en landbouworganisatie (FAO) becijferde dat 56 procent van de Russische landbouw- en voedselimport geraakt wordt door het embargo. Invoer vanuit Europa die wegvalt, betreft vooral varkensvlees (58,9% van de Russische import van varkensvlees), zuivel (37,4%), groenten (31,9%) en fruit (23,5%).
De Russen teren vooral op vlees- en zuivelproducten uit het westen. Hun dierlijke sectoren konden de eigen markt ooit beter bedienen, maar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie concentreerde de landbouwers zich op minder kapitaalintensieve en meer competitieve plantaardige productie. Daardoor moet vandaag de dag een kwart van de binnenlandse vleesconsumptie Rusland ingevoerd worden, voor rundvlees loopt dat zelfs op tot 35 procent. De Russische melkveehouderij produceert 80 procent van het binnenlandse zuivelverbruik.
Volgens de FAO is de voorspelling dat de voedselprijzen op de Russische markt zouden stijgen voorlopig maar ten dele uitgekomen. In de weken na de boycot ontdekt FAO in de officiële cijfers alleen een - anders moeilijk te verklaren - prijsverhoging van kip. Met enige vertraging kan het effect zich alsnog doen voelen. Er zijn namelijk producten waarvoor het westen lastig inwisselbaar lijkt als leverancier. Neem nu appels. Argentinië en Chili zijn competitieve alternatieven voor de Poolse en bij uitbreiding Europese fruitteelt maar in hun tegenseizoen stelt er zich een probleem. Landen als Turkije en Azerbeidzjan lijken niet in staat om de Russen op hun wenken te bedienen.
Indien de voedselprijzen stijgen, dan is dat een probleem voor de bevolking die twee derde van zijn voedingsbudget uitgeeft aan producten die de voorbije jaren uit het westen ingevoerd werden. Wellicht zal de vraag naar voedsel in dat geval dalen of zal de Russische consument vooral op zoek gaan naar scherp geprijsd voedsel, eerder dan te letten op de kwaliteit of de voedingswaarde.
Nog voor het uitbreken van de handelsoorlog, in feite al na de voedselcrisis in 2007 en 2008, heeft de Russische regering een landbouwbeleid uitgestippeld waarin zelfvoorziening de eerste prioriteit is. Tot en met 2012 werden lokale producenten ondersteund met subsidies voor zaaigoed, gewasbeschermingsmiddelen en brandstof. Vorig jaar is er een systeem van hectarepremies ingevoerd, aangevuld met aan productie gebonden subsidies.
De Russische boeren profiteren ook van importtarieven en andere maatregelen die goedkope invoer tegenhouden. Vooral voor varkensvlees, rundvlees en kip wordt de handel beperkt om betere marktvoorwaarden te creëren voor de eigen producenten. Door de importban kwam steun aan de lokale landbouw opnieuw hoog op de politieke agenda in Rusland te staan. De regering van premier Medvedev heeft extra middelen beloofd, en meteen al de subsidies aan kippen- en varkensboeren verlengd.
Toch gelooft de FAO niet dat de binnenlandse productie snel en sterk zal stijgen. Daarvoor is de primaire productie niet competitief genoeg en ontbreekt een goed georganiseerd distributiekanaal. Import uit andere regio’s zou met andere woorden efficiënter kunnen zijn. Hoe vlug die verschuiving in de wereldwijde handel zich zal voordoen, is onder meer afhankelijk van de snelheid waarmee derde landen hun agrarische export kunnen omschakelen en de bereidheid van de Russen om exportcertificaten toe te kennen aan mogelijke nieuwe leveranciers.
Meer info: FAO
