"Habitat waar de boer kan overleven wordt vergeten"

“Het is gewoon niet plezant boeren meer”, zucht een actievoerder die zaterdag samen met een 300-tal collega’s met de tractor naar Hasselt reed. De Vlaamse voorjaarsklassiekers zijn dan wel voorbij, landbouwers blijven met tractoroptochten hun problemen onder de aandacht brengen. “Het is van de jaren ’90 geleden dat ik zoveel tractoren bijeen zag en dat is geen goed teken”, sprak Vlaams parlementslid Lode Ceyssens (CD&V) de boeren toe. In Limburg is de actiegroep ‘Ruimte voor boeren’ de trekker van het protest. Maanden voordat het Agentschap voor Natuur en Bos de beruchte brieven verstuurde, zagen de kernleden van de actiegroep de bui al hangen. “De instandhoudingsdoelstellingen gaan over de habitats van planten, kikkers en andere dieren maar men vergeet het habitat af te bakenen waar de boer kan overleven”, getuigt Roger Pouls.

Tijdens de Vlaamse wielerklassiekers voerden landbouwers van Antwerpen tot in West-Vlaanderen actie om aandacht te vragen voor de onhoudbare situatie waarin ze zijn terechtgekomen. Ook in Limburg laten de boeren van zich horen. Afgelopen zaterdag reed een colonne tractoren waar geen einde aan leek te komen naar Hasselt en vervolgens naar de tractorwijding in Mal. De actiegroep ‘Ruimte voor boeren’ organiseerde dit teken van solidariteit tussen landbouwers omdat de problemen zo wijd verspreid zijn. Diverse milieu- en natuurmaatregelen maken het de boeren moeilijk.

Door de vele speciale natuurbeschermingszones in Limburg is de veehouderij er zwaar getroffen door de instandhoudingsdoelstellingen voor natuur. Momenteel staat de teller op 53 ‘rode’ en 417 ‘oranje’ bedrijven, allemaal landbouwfamilies die als een donderslag bij heldere hemel van de Vlaamse overheid te horen kregen dat de ammoniakemissie uit hun stallen een probleem is voor nabij gelegen natuur. “Al deze bedrijven worden ernstig in hun toekomst bedreigd hoewel ze geen fouten hebben begaan. De discriminerende en stigmatiserende opsplitsing van veebedrijven in drie categorieën (groen, oranje en rood) houdt geen rekening met alle inspanningen die landbouwers leveren om hun bedrijf duurzaam te runnen”, zegt Suzanne Steensels namens de actiegroep ‘Ruimte voor boeren’.

Het is voor de Limburgse boeren onbegrijpelijk dat landbouwbedrijven moeten verdwijnen terwijl andere sectoren die tegen de beschermingszones voor natuur liggen nog kunnen uitbreiden. “Zelfs al worden alle veebedrijven in Limburg gesloten, dan is het stikstofprobleem in natuurgebied nog niet opgelost. De landbouw wordt gediscrimineerd ten opzichte van andere sectoren. Sterker nog, onze sector moet bloeden voor de uitbreiding van industrie”, klinkt het fel. Het is nu ongeveer een jaar geleden dat de Limburgse boeren lucht kregen van het nieuwe Natuurdecreet. “We waren diep teleurgesteld dat onze vakorganisaties, die mee rond de tafel hebben gezeten, zover zijn meegegaan in een decreet dat de landbouw zo zwaar treft.” Uit dit ongenoegen is de actiegroep ‘Ruimte voor boeren’ ontstaan.

Vandaag lijken de plooien met de landbouworganisaties glad gestreken want zowel ABS als Boerenbond namen actief deel aan de manifestatie in Hasselt. Koen De Busschop wees namens het Algemeen Boerensyndicaat op de menselijke impact van de oranje en rode brieven. Hij vergeleek het met een brief waarin een burger vertelt wordt dat hij niet in zijn huis mag blijven wonen, de bouwvergunning ten spijt. Op de koop toe raakt de bestemmeling van de brief zijn job kwijt en ‘stempelen’ kan ook al niet. “Hopelijk vindt men mensen toch minstens even belangrijk als enkele planten en dieren”, besluit De Busschop.

In het zuiden van Limburg zorgen ook de strengere erosiemaatregelen voor onbegrip bij boeren. Chris Coenegrachts, ondervoorzitter van Boerenbond en zelf akkerbouwer, doet het verhaal: “2015 moet een overgangsjaar zijn voor het erosiebeleid, waarin het theoretisch model getoetst wordt aan de situatie op de percelen en de praktijkcentra aangeven waar de problemen zitten. Bovendien moeten de bedrijfseconomische gevolgen van erosiemaatregelen in kaart gebracht worden zodat we in 2016 aan de slag kunnen met een bijgestuurde, haalbare erosieregelgeving.” Boerenbond vraagt dat het Departement Landbouw en Visserij de coördinatie van dit dossier zou overnemen van de milieuadministratie.

Ruimte voor boeren heeft zelf een eisenbundel opgesteld die soelaas moet bieden voor veehouders die het slachtoffer worden van de natuurdoelstellingen maar eveneens voor alle landbouwers die landbouwgrond dreigen te verliezen in habitatgebied. “De rode en oranje stempel moet verdwijnen, evenals de zoekzones voor natuur op landbouwgrond”, licht Jos Houcke namens de actiegroep toe. “Het kan niet dat enkel landbouw geviseerd wordt, noch dat men veebedrijven verjaagt terwijl Natura 2000 loopt tot 2050 en er steeds betere technieken komen om de stikstofuitstoot te beperken.”

Bij de Limburgse landbouwers leeft sterk het gevoel dat ze misleid zijn in dit dossier zodat ze nu vragen om instandhoudingsdoelstellingen die wél rekening houden met landbouw. Dat het decreet 2050 als tijdshorizon voor de realisatie van de natuurdoelstellingen heeft, en het flankerend beleid geen deel uitmaakt van het decreet, boezemt de actievoerders angst in. Ze vragen zich af hoe zeker financiële compensaties over 10 of 20 jaar (bij het einde van de lopende milieuvergunning, nvdr.) zijn als verkiezingen een nieuwe Vlaamse regering in het zadel brengen.

Verder staat in de eisenbundel dat de natuurdoelstellingen in eerste instantie verwezenlijkt moeten worden in de gebieden die reeds uitgebaat worden door natuurverenigingen. En op de overlegplatforms die momenteel gaande zijn, over de realisatie van de natuurdoelen op perceelniveau, moet de impact op landbouw ter sprake komen. Bij landbouwers die namens ABS en Boerenbond deelnemen aan die overlegfora stoot de eenzijdige focus op natuur tegen de borst. Ook Lode Ceyssens heeft als burgemeester van Meeuwen-Gruitrode, een gemeente met vijf rode en een 20-tal oranje veebedrijven, vragen bij de aanpak van de managementplatforms. Lokaal gaf hij het signaal dat hij niet deelneemt aan een tweede overlegronde indien de impact op landbouw buiten beeld blijft.

Op Vlaams niveau bepleit Ceyssens, die namens CD&V in de commissie Landbouw van het Vlaams Parlement zetelt, een snelle afbakening van de zoekzones voor natuur en van het aantal getroffen landbouwbedrijven. Dat moet de Vlaamse regering in staat stellen om de financiële compensaties voor landbouw correct in te schatten. “Nu is het makkelijk om over de instandhoudingsdoelstellingen te praten maar tussen droom en daad kan er een groot verschil zijn”, verwijst Ceyssens naar het kostenplaatje van een degelijk flankerend beleid voor landbouw. Hij staat resoluut achter de keuzevrijheid die de Vlaamse regering de zwaarst getroffen (rode) bedrijven geeft. Meer moeite heeft hij met de tien miljoen euro – “totaal onvoldoende” – die tijdens de jongste begrotingscontrole vrijgemaakt werd.

Een collega van Ceyssens in de commissie Landbouw, Vlaams parlementslid Jelle Engelbosch (N-VA) tekende eveneens present in Hasselt. Zijn partij kwam in dit dossier in beeld omdat ze enerzijds – bij monde van Vlaams minister-president Geert Bourgeois – een halvering van het aantal rode bedrijven in het vooruitzicht stelt, maar anderzijds geen ‘blanco cheque’ wil tekenen ter financiering van het flankerend beleid. “De definitieve afbakening van de zoekzones voor natuur (wat neer zal komen op een inkrimping, nvdr.) kan het aantal rode bedrijven halveren”, verklaart Engelbosch de visie van zijn partij, “en zolang we het juiste aantal rode bedrijven niet kennen, is het moeilijk om een beslissing te nemen over het budget.” Dat heeft, aldus het parlementslid, alles te maken met het probleem goed afbakenen en niet met de centen niet vinden of niet willen vrijmaken.

Ook voor Engelbosch is het essentieel dat getroffen veehouders zelf over hun toekomst kunnen beslissen en de overheid hen niet de goedkoopste uitweg opdringt. Volgens de N-VA’er is er in dit dossier veel scheef gelopen door een te snelle verzending van brieven met informatie over een situatie die nog lang niet definitief is. Over het erosiebeleid wou hij nog kwijt dat een snelle evaluatie aangewezen lijkt om in 2016 echt van start te kunnen gaan.

Met de actie in Hasselt zijn de Limburgse landbouwers voor hun rechten opgekomen en wilden ze de beleidsmakers een duidelijk signaal geven. Het vertrouwen is immers weg, door de impact van natuur op het vergunningenbeleid, door het vooruitzicht dat landbouwgrond verloren zal gaan in de habitatgebieden, door het erosiebeleid dat onvoldoende aan de praktijk getoetst is, enz. De niet mis te verstane boodschap werd opgepikt door Inge Moors, gedeputeerde van Landbouw in Limburg. Zij beloofde de problemen van de boeren aan te kaarten bij minister Schauvliege. Moors, onder de indruk van de solidaire actie, gaf de actievoerders wel te kennen dat de provincie niet het beleidsniveau is dat iets kan veranderen aan de instandhoudingsdoelstellingen, de erosiemaatregelen of het nieuwe mestactieplan. Het provinciaal landbouwbeleid heeft vooral een ondersteunende en faciliterende rol.

Gesterkt door het economisch belang van landbouw in haar provincie – 8.000 directe jobs, 31.000 seizoenarbeiders en een productiewaarde van 670 miljoen euro – zal gedeputeerde Moors de minister vragen om boeren niet in de kou te laten staan. “Wij kunnen Europese regels niet veranderen maar wel werken aan een afdoend flankerend beleid waarin er respectvol wordt omgegaan met onze ondernemers.” Ook op het lokale niveau zijn er politici die het voor ‘hun’ boeren willen opnemen, zoals schepen van Landbouw Rik Hertogs uit Bree. “Dit boerenprotest geeft mij als schepen meer draagvlak om lokaal voor hun rechten op te komen”, zette hij het belang van de actie in de verf.

Na afloop van de bijeenkomst op de campus van de UHasselt hielden de landbouwers halt aan het Provinciehuis, om enkele spandoeken vast te maken aan de omheining. In de tractorenstoet waren er tientallen landbouwers die hun werktuig voorzien hadden van zwarte vlaggen en spandoeken met slogans die weinig aan de verbeelding overlieten. Een korte bloemlezing: “Ambtenaren regeren het land en maken de boeren van kant. Limburg een mooi gebied, wie het onderhoudt ziet men niet. Groene ambtenarij wurgt onze boerderij. Oranje of rood, de jonge boer is altijd gekloot."

De actiegroep ‘Ruimte voor boeren’ verzamelt momenteel handtekeningen om haar eisenbundel kracht bij te zetten. Eind mei zullen zij de petitie overhandigen aan minister Schauvliege, bevoegd voor zowel landbouw als natuur. Ondertussen vechten zij het nieuwe Natuurdecreet aan bij het Grondwettelijk Hof.

Meer info: Ruimte voor boeren
Bekijk meer foto's van de actie op de VILT-Facebookpagina.