Grote politieke wil om iets te doen aan landbouwcrisis

In de wegens de crisis vervroegd samengeroepen landbouwcommissie van het Vlaams Parlement ontspon zich een interessant debat over de maatregelen die nodig zijn om de landbouwsector uit het slop te helpen. Vrijwel alle parlementsleden geloven dat het ketenoverleg een historisch resultaat heeft geboekt met een toeslag voor melkvee- en varkenshouders. Waardering is er ook voor de maatregelen die Vlaams minister Joke Schauvliege aankondigt. Samen met het federale maatregelenpakket moet dat het ergste financiële leed verzachten. Rest de vraag of het beleid niet bezig is met pijnstillers toedienen terwijl de oorzaak van de hoofdpijn niet weggenomen wordt. Uit het antwoord van de minister leiden we af dat iedereen zich onderhand bewust is van de structurele problemen. Binnen het ketenoverleg en op Vlaams, federaal en hopelijk maandag ook op Europees niveau werkt men aan de randvoorwaarden om boeren en tuinders weer een toekomstperspectief op langere termijn te bieden.

Tijdens een druk bijgewoonde zitting van de landbouwcommissie in het Vlaams Parlement werd de crisis in de landbouwsector besproken in de aanloop naar de Europese Landbouwraad op 7 september. Even los van de waan van de dag werd daar de vraag gesteld of de land- en tuinbouwsector onderhand niet structureel in moeilijkheden verkeert. Volgens Vlaams parlementslid Lode Ceyssens (CD&V) zijn de Russische handelsboycot en het wegvallen van de vraag vanuit China conjuncturele factoren en hebben ze niets te maken met de structuur van ons landbouwmodel. Stefaan Sintobin van Vlaams Belang is van mening dat er meer aan de hand is: “Al sedert 2004 stel ik vragen over de crisis in de varkenssector. Andere deelsectoren zijn ook in de problemen geraakt en de situatie is alleen verergerd. Is het Europees landbouwbeleid wel wat we er van mogen verwachten?”

Een pessimistisch gestemde Bart Caron, Vlaams volksvertegenwoordiger voor Groen, stelt de zaken nog iets scherper: “We kijken aan tegen een crisis die al heel lang duurt. Ik val het beleid niet af maar de maatregelen die genomen worden, veranderen niet veel aan de situatie. We nemen continu pijnstillers tegen de hoofdpijn maar doen niets aan de structurele oorzaken van die pijn. De Vlaamse landbouw zit vast in een model dat versmachtend werkt door de concurrentiestrijd die we verliezen als gevolg van de hoge kosten en kleinere schaal waarin landbouw in een druk Vlaanderen moet werken. Ons type landbouw kan niet op tegen de grootschaligheid elders in de wereld. Zolang Europa de agro-industrie blijft promoten zijn onze boeren de verliezende partij.”

Bij de oppositie voelt men blijkbaar aan dat landbouw in een straatje zonder eind zit want ook Els Robeyns van sp.a maakt zich zorgen over waar het naar toe gaat met de sector. “Landbouwers nemen alle risico’s maar verdienen niks. Ze gaan mee in de drang naar export en schaalvergroting. Dat is geen verwijt aan hun adres. Op Europees niveau moeten we de landbouw sturen in de richting van andere bedrijfsmodellen. Als dat niet lukt, dan vrees ik dat we in de toekomst nog vaak met een landbouwcrisis geconfronteerd zullen worden.” Het doet haar ook vrezen dat de maatregelen die de ministers Schauvliege en Borsus aankondigden geen structurele oplossingen bieden.

Ook oudgediende Herman De Croo (Open Vld) benadrukt dat structurele problemen om structurele oplossingen vragen. Binnen de meerderheid (CD&V, N-VA en Open Vld) is de urgentie zonneklaar maar is de teneur dat de Vlaamse en federale minister van Landbouw deden wat binnen hun macht ligt en het nu uitkijken is naar Europa. “Minister Schauvliege heeft niet stilgezeten. Nu is het belangrijk dat zij de voltallige steun van de regering krijgt zodat de nodige middelen vrijgemaakt kunnen worden en niet alle centen uit de pot landbouw moeten komen”, zegt Jos De Meyer (CD&V). Hij dringt aan op een snelle implementatie van de maatregelen “omdat het vijf na twaalf is voor de landbouw”. Nog meer dan aan maatregelen op korte termijn hecht hij belang aan het mechanisme waar binnen het ketenoverleg over nagedacht wordt om het landbouwinkomen op langere termijn te stabiliseren.

Francesco Vanderjeugd van Open Vld toont waardering voor het werk van de ministers Schauvliege en Borsus maar lijkt teleurgesteld in Europa. Hij dringt aan op een grondige evaluatie van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Sofie Joosen (N-VA) leidt uit verklaringen van EU-commissaris Hogan af dat hij niet gewonnen is voor een bijsturing van de markt. “Kan België zelf ingrijpen of hoe kan de Belgische delegatie Hogan proberen te overtuigen van de nood aan marktregulering”, wil Joosen weten. Haar partijgenote Grete Remen gelooft dat de agrovoedingsketen verder geresponsabiliseerd moet worden en de overheid hierbij ondersteunend kan werken. “Aan de gedragscode voor goede handelspraktijken moeten bindende regels gekoppeld worden zodat de zwakste schakel meer garanties heeft. Vandaag worden landbouwbedrijven en kleine en middelgrote voedingsbedrijven het slachtoffer van de ratrace tussen retailers.”

Vlaams minister van Landbouw Joke Schauvliege nam akte van alle vragen, suggesties en de responsabilisering van de consument die meermaals te horen was. Ze toonde zich tevreden met de gedachtewisseling in het parlement over de landbouwcrisis, én met de respectvolle manier waarop Vlaamse boeren de alarmbel geluid hebben. In nauw overleg met de sector heeft zij gewerkt aan maatregelen op korte termijn – “om drama’s te vermijden wanneer het water de boer aan de lippen staat” – maar ook aan structurele oplossingen. “Steeds in nauw overleg met mijn Waalse en federale collega want dat is de enige manier om tot een goed resultaat te komen”, aldus Schauvliege. Bij de contacten met de banken en met de actoren van het ketenoverleg waren zowel Schauvliege, Collin als Borsus aanwezig.

In de commissie gaf minister Schauvliege een kort overzicht van de maatregelen die ze op Vlaams niveau voorstelde aan de regering. De overheidstussenkomst in de Rendac-factuur zou nog dit jaar met drie miljoen euro verhoogd worden. In 2016 zou hier in totaal geen 11,3 maar zelfs 14,8 miljoen euro voor vrijgemaakt worden. “Als Vlaamse overheid kunnen we niet rechtstreeks in de markt ingrijpen zodat we zochten naar maatregelen die wel groen licht krijgen van Europa.” In datzelfde rijtje passen ook de volledige terugbetaling van fosfaatstalen (MAP5), een extra bijdrage van 100.000 euro in de factuur van Melkcontrolecentrum Vlaanderen aan de melkveehouders en een versnelde uitbetaling van de inkomenssteun mits daarvoor het fiat van Europa komt. Met de banken is afgesproken dat zij een individuele aanpak hanteren voor klanten-landbouwers die problemen ervaren bij het aflossen van hun schuld. Voor een herfinanciering van een lening of voor de urgente financiering van werkingsmiddelen komt er een Vlaamse waarborgregeling zodat de banken met meer vertrouwen op die vragen van landbouwers kunnen ingaan.

Structureel moet er ook wat veranderen en daar wil Schauvliege graag bij helpen. Ze heeft geld klaar liggen voor een producentenorganisatie van varkensboeren die samen een vuist willen maken en hun onderhandelingsmacht versterken. Verder verwacht ze veel van het nieuwe bedrijfsadviessysteem KRATOS dat boeren zal helpen om hun weg te vinden op de financiële en landbouwmarkten. Promotiebureau VLAM krijgt de opdracht om actief te zoeken naar nieuwe afzetmarkten. Voor zowel zuivel als varkensvlees zijn er grote budgetten beschikbaar met het oog op overzeese promotie. De transparantie in de keten kan nog altijd beter, beseft Schauvliege. De consument betaalt in de winkel vaak het tienvoud van de vergoeding die de producent ontvangt. Meer transparantie begint bij de slachthuizen, waar een zogenaamde ‘black box’ moet garanderen dat de correcte karkasgewichten gewogen en uitbetaald worden. Het overleg met alle sectoren loop ondertussen voort.

Net zoals de Vlaamse parlementsleden verwacht de minister veel van de Europese Landbouwraad van maandag die de crisis als enige onderwerp op de agenda heeft staan. Schauvliege, Collin en Borsus stappen met een gezamenlijk voorstel naar Brussel. Tijdens een persoonlijk onderhoud met EU-commissaris Hogan werden de voorstellen toegelicht. In andere lidstaten worden medestanders met gelijklopende ideeën gezocht. “Ook op EU-niveau ijveren we voor maatregelen op korte én lange termijn. Zo hebben we bij landbouwcommissaris Hogan gepleit voor meer transparantie en een andere berekening van de interventieprijs, één die meer rekening houdt met de kosten. Ook moet de marktmonitoring door de Europese Commissie accurater en moet dat voor de varkenshouderij gebeuren naar het model van de zuivelsector.”

Vooraleer er ballonnetjes opgelaten kunnen worden over aanbodbeheersing wil Schauvliege de ‘level playing field’ op Europees niveau aankaarten. Om een verzekering te kunnen introduceren die de risico’s van exporteurs indekt, moet Europa ook eerst de regels rond staatssteun aanpassen. Om één en ander financieel mogelijk te maken, heeft Schauvliege haar hoop gevestigd op het geld van de superheffing – 22 miljoen euro uit ons land, 880 miljoen in gans de EU – dat is teruggevloeid naar de Europese schatkist.

Het uitgebreide antwoord van minister Schauvliege viel in het Vlaams Parlement in goede aarde. Algemeen is de teneur dat er op Vlaams en federaal niveau goed werk is geleverd, maar blijft de vrees bestaan dat de crisis dieper snijdt en familiale landbouwbedrijven niet opgewassen zijn tegen de brutale prijsvolatiliteit van de (wereld)markt. Een historisch akkoord binnen het ketenoverleg betekent volgens CD&V-parlementslid Jos De Meyer niet dat het werk af is. Partijgenoot Tinne Rombouts hoopt dat het ketenoverleg voortgaat op het huidige élan en vooral werk maakt van een transparante prijsvorming.

“Het ketenoverleg bewijst zijn effectiviteit”, valt Sofie Joosen (N-VA) hen bij. “Het is positief dat de oplossing van de keten zelf komt, de overheid faciliterend werkt en er een aanzet is tot structurele maatregelen.” Joke Schauvliege gaf nog prijs dat Europees commissaris Phil Hogan lijkt te beseffen dat er op korte én lange termijn wat moet gebeuren. Maar verder liet hij niet in zijn kaarten kijken. Aan de buitengewone zitting van de landbouwcommissie in het Vlaams Parlement houdt Schauvliege een goed gevoel over van solidariteit met de boeren en tuinders, evenals de duidelijke wil om iets te doen aan hun problemen.