Symposium belicht positie van boerin: “De rol van de vrouw wordt nog altijd onderschat”
nieuwsVrouwen maken ongeveer een derde uit van de landbouwsector. Toch blijft hun bijdrage vaak onder de radar. Een spanningsveld dat als een rode draad liep door het symposium ‘Sterk Geworteld’, georganiseerd door hogeschool Odisee en Women in Ag Foundation. “Het zijn vaak vrouwen die hard nadenken, rekenen en minder vasthouden aan conservatisme dan hun mannelijke collega’s, en dat is nu nodig”, aldus Greet Riebbels, directeur communicatie van ILVO, op het symposium.
Naar aanleiding van het Internationaal Jaar van de Boerin van de Verenigde Naties, organiseerde de faculteit Agro- en Biotechnologie van hogeschool Odisee een symposium op de campus in Sint-Niklaas. Het was een samenwerking met de Women in Ag Foundation, een nieuw platform waar vrouwen hun verhaal kwijt kunnen, opgericht door Kim Schoukens. “Het doel is om te bouwen aan een wereldwijde ‘sisterhood’ van vrouwen in de landbouw. Een platform waar vrouwen zichtbaar kunnen zijn, problemen kunnen aankaarten en elkaar inspireren”, aldus Schoukens, die ook het gezicht is van het magazine en de awards ‘Women in Ag’.
Volgens Schoukens blijft extra aandacht voor de positie van vrouwen in de sector noodzakelijk. Die boodschap klonk ook tijdens het symposium. Aan de hand van getuigenissen werd duidelijk dat vrouwen in de sector jarenlang werden weggecijferd, en dat dit nog steeds gebeurt. “Ik ken boerinnen die 40 jaar meer dan een dubbele fulltime werkten en nu maar 200 euro pensioen ontvangen”, aldus Schoukens.
Een situatie die gepensioneerd landbouwster Lut Bellegeer niet vreemd is. “Toen ik startte als boerin wilde de boekhouder me zelfs niet inschrijven als fulltime-medewerker, terwijl ik meer dan 35 uur werkte én het huishouden en de kinderen deed”, beaamt ze. “Volgens de papieren had ik geen beroep.” Haar advies aan jonge vrouwen: “Reken goed voor je begint en zorg dat je een spaarboek hebt op je eigen naam in geval van een scheiding. Financiële onafhankelijkheid is zo belangrijk.”
Ook vandaag wordt de rol van de vrouw nog onderschat, zo getuigt boerin Vanessa Serlet. “Wanneer ik ‘s morgens en ‘s avonds melk, heb ik vier uur gewerkt. Maar niemand heeft mij gezien tijdens de werkzaamheden”, duidt ze. “Iedereen ziet daarentegen wel mijn man op de tractor rijden.” Ook haalt ze aan dat vooral het het fysieke werk op de boerderij zichtbare resultaten oplevert. “De kinderen verzorgen, naar school brengen, de sociale taken voor het gezin, dat is allemaal zogezegd geen werk. Maar ik vind van wel. Bovendien neem je er als vrouw vaak ook nog eens de boekhouding en administratie bij”, getuigt Serlet.
Blinde vlek in data
Vrouwen durven ook letterlijk weggecijferd te worden. Zo is het nog steeds wachten op het onderzoek bij het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) over vrouwen in de landbouw en hun impact op de sector. “Een pijnlijke vaststelling”, gaf Greet Riebbels toe, zij is directeur communicatie van ILVO. “Specifieke data over de aanwezigheid van vrouwen en hun rollen in de landbouw zijn schaars. Toch maken vrouwen een derde van de populatie uit in onze sector. Het is tijd om dit gat in onze kennis aan te vullen.”
“Ik zoek die cijfers elk jaar op”, lacht Corazon De Raeymaecker van CSA-boerderij Grondsmaak. “Ik behoor tot de 20 procent bedrijfsleiders in Vlaanderen die vrouw is.” Nochtans merkt ze heel wat meer vrouwen op in de CSA-wereld. “Maar toch komen mannen nog steeds meer op de voorgrond als het gaat over bedrijfsleiders. Het is als vrouw ook moeilijk om te blijven staan als je geen netwerk hebt om op terug te vallen. Ik ben twee keer mentaal onderuitgegaan toen ik kinderen kreeg, ondanks de hulp van mijn man.”
Een sector in transitie
Volgens Riebbels klopt de vaststelling van De Raeymaecker dat vrouwen vaak meer actief zijn op CSA-boerderijen en in de korte keten. “Vergeleken met het doorsneeprofiel van de landbouwer, met een gemiddelde leeftijd van 56 jaar, zijn in deze takken opvallend meer jonge vrouwen actief. Dat heeft te maken met de vaardigheden die je nodig hebt om in CSA of korte keten succesvol te zijn: creativiteit, sociale vaardigheden, aanleg voor marketing en commercieel aangelegd zijn. Dat is een feeling die er van nature vaker is bij vrouwen. Ook op de conventionele landbouwbedrijven zie je dat het vaak de mannen zijn die alleen en met de machines werken, maar contact met klanten en het geld verdienen? Dat zijn de vrouwen.”
Ondertussen verdwijnen meer landbouwbedrijven dan er starten of opvolgen. “Het is tijd om over te schakelen naar een ander model, één waarin we nog steeds voedsel produceren, maar dan in een heel andere context”, besluit Riebbels. “Het zijn vaak vrouwen die hard nadenken, rekenen en minder vasthouden aan conservatisme dan hun mannelijke collega’s, en dat is nu nodig.”
Bondgenoten, geen redders
Ook docent en moderator Antoon Vanderstraeten nam op het podium even het woord. Hij richtte zich expliciet tot de mannen in de zaal. “We moeten vrouwen niet redden”, aldus Vanderstraeten. “Wat wij moeten doen, is hen ruimte geven in de sector. Dat kunnen we doen door hen te betrekken in beslissingen, door open te staan voor een andere kijk. Door echt te kijken en te luisteren. Mannen moeten er als bondgenoot zijn voor vrouwen in de sector.”
Dat de sector niet altijd geleid moet worden door een mannenbastion toont Fedagrim aan. Dat is de federatie voor landbouw- en tuinmechanisatie met Isabelle Huyghe als CEO en Gracienne Geennens als voorzitter. Zo kreeg de organisatie voor het eerst in haar 70-jarig bestaan een vrouwelijke leiding. Volgens hen gaat het niet om een toevallige statistiek, maar een signaal dat het landschap verandert. Ze wijzen daarbij ook op de volledige lichting vrouwen die dit schooljaar aan een landbouwopleiding begon.
De vrouwen van Fedagrim willen mee helpen bouwen aan de zichtbaarheid van vrouwen in de sector. “Op onze volgende Agribex-beurs willen we daarom een ‘Agro Lady of the Year’ naar voren schuiven, hiermee zullen de projecten van landbouwsters een heel jaar rond in de picture komen te staan.”
