Gelukkige dieren en minder uitval: ILVO onderzoekt welzijn van kalkoenen

De kalkoenhouderij in Vlaanderen is een relatief kleine sector met zo’n 25 tot 30 bedrijven, maar net zoals kippen hebben ook deze dieren nood aan verrijkingsmateriaal. Dat is materiaal waarmee het natuurlijk gedrag van de dieren wordt gestimuleerd. Voor kalkoenen betekent dit onder meer dat ze kunnen scharrelen, sociale interacties aangaan en rusten op een hoge plek, wat hen een gevoel van veiligheid biedt.

Nieuwe regelgeving

In tegenstelling tot bij leghennen, waar zitstokken en scharrelmogelijkheden al langer verplicht zijn, was er tot voor kort geen specifieke regelgeving rond verplichte verrijking bij kalkoenen en vleeskippen. Voor kalkoenen is dit intussen gewijzigd. 'Het Besluit van de Vlaamse Regering van 20 maart 2026 tot vaststelling van de minimumvoorschriften voor de bescherming van kalkoenen' bepaalt dat er voldoende en geschikt verrijkingsmateriaal aanwezig moet zijn voor alle kalkoenen. Concreet moet per 400 kalkoenen minstens één strobaal van 15 à 20 kg worden voorzien. Tenzij de dieren vanaf de leeftijd van 35 dagen toegang hebben tot een buitenbeloop, moet daarnaast ook nog een ander type verrijkingsmateriaal aanwezig zijn. Voor bestaande kalkoenenbedrijven, waarvan de installaties al vóór de inwerkingtreding van het besluit in gebruik waren, geldt een overgangstermijn tot uiterlijk 1 januari 2027.

Zitstokken, strobalen en platformen

De onderzoekers zien zitstokken als een praktische, betaalbaar verrijkingsmiddel. Zitstokken van 15 tot 30 cm hoogte zijn geschikt voor jonge dieren. Voor oudere dieren mogen deze 50 cm hoog staan. Oudere dieren verkiezen hogere zitstokken, mits er voldoende ruimte is voor het op- en afstappen. Buizen van kunststof met een platte bovenzijde (4-6 cm breed) zijn het meest comfortabel. Houten balken zijn lastiger omdat dit problemen kan opleveren met de bioveiligheid.

Ook verhogingen zoals strobalen en platformen hebben een nut. Kartonnen kuikentransportdozen of papieren zakken gevuld met strooiselmateriaal kunnen gebruikt worden bij jonge dieren. Bij stro- of hooibalen is het belangrijk om deze geregeld te vervangen. Een bijkomend voordeel is dat het stro ook bijdraagt aan het stalklimaat door vocht op te nemen. In tegenstelling tot zitstokken zijn verhoogde platformen van metaal of kunststof ook geschikt voor zwaardere dieren, omdat het risico op blessures kleiner is dan bij hoge zitstokken.

Economisch voordelig?

Er is ook een gezondheidscomponent. Dieren die gebruik kunnen maken van verhoogde rustplaatsen, hebben minder rechtstreeks contact met de stalvloer, wat het risico op voetzool-laesies reduceert. Kalkoenen gehuisvest in verrijkte stallen vertonen over het algemeen minder agressief of vervelingsgedrag, zoals verenpikken. Bovendien stimuleert dit verrijkingsmateriaal de spierontwikkeling en de gezondheid, wat leidt tot minder uitval.

Hoewel verrijkingsmateriaal een investering vergt, kunnen de voordelen volgens ILVO toch leiden tot een positief economisch verhaal. Er rest nog een belangrijke vraag bij het gebruik van (hogere) platformen. Mag je de extra ruimte die ontstaat doordat kalkoenen zowel op als onder het platform kunnen verblijven, meerekenen als bruikbare leefruimte? In theorie zou dit toelaten om meer dieren per staloppervlak te houden, wat economisch aantrekkelijk kan zijn. Dit botst echter met het principe van verhoogd dierenwelzijn, waarbij ruimte per dier juist een beperkende factor is.