"EU-beslissingsproces hindert benutting ggo-bomen"

Genetisch gewijzigde bomen hebben heel wat duurzaam potentieel, maar de complexe en onvoorspelbare EU-procedures verhinderen de marktintroductie ervan. Dat zeggen enkele wetenschappers in het kader van een Europees samenwerkingsverband (COST). René Custers van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie en professor Wout Boerjan (VIB/UGent) schreven mee aan de tekst. “Het risicoanalyseproces voor ggo-bomen in Europa vergt enorm veel tijd en geld”, aldus Boerjan. “Meer duidelijkheid is noodzakelijk.”

Net zoals dat voor gewassen het geval is, kunnen ook bij bomen via genetische modificatie nieuwe eigenschappen worden geïntroduceerd. Zo kunnen ze ingeschakeld worden als efficiënte grondstof voor hernieuwbare producten of bio-energie, wat de overgang naar een CO-arme of zelfs –neutrale economie kan bevorderen. Dat schrijven enkele wetenschappers, waaronder ook René Custers en Wout Bourjan van het VIB. Europa hinkt volgens hen achterop in wereldwijde ggo-ontwikkelingen, en een meer wetenschappelijk onderbouwd beslissingsproces zou daar iets aan kunnen veranderen, zo klinkt het.

Voor de ontwikkeling en het gebruik van genetisch gewijzigde gewassen legt Europa een uitgebreide risicoanalyse en goedkeuringsprocedure op. “De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft daarvoor richtlijnen op papier gezet”, aldus Custers. “Veel van die criteria zijn ook van toepassing op ggo-bomen. Daarbij gaat het vooral over milieuaspecten, zoals de vraag of de gewijzigde bomen zich zouden kunnen verspreiden in het leefmilieu en wat de mogelijke gevolgen daarvan zijn voor andere gewassen, mensen of dieren.”

Maar bomen gaan erg veel interacties aan met hun omgeving, waardoor bij het opstellen van een risicoanalyse uitzonderlijk veel data verzameld moeten worden, zo klinkt het. Bovendien hebben bomen een lange groeicyclus, waardoor de studie van langetermijngevolgen aan de hand van veldproeven bijzonder veel tijd vraagt. “Daar komt nog bij dat moeilijk te voorspellen is hoe gedetailleerd de risicoanalyses precies moeten zijn”, vult Boerjan aan. “Dit alles zorgt ervoor dat het risicoanalyseproces voor ggo-bomen in Europa enorm veel tijd en geld vraagt. Meer duidelijkheid over de vereiste data en het gebruik van voorspellende modellen is noodzakelijk.”

“Het Europese beslissingsproces is niet alleen complex, maar ook onvoorspelbaar”, zo klinkt het oordeel. “Na de risicoanalyse en een wetenschappelijke slotsom van EFSA is immers lang niet zeker of er ook een Europese goedkeuring zal volgen. Dat individuele EU-lidstaten de teelt van ggo’s op hun territorium kunnen beperken of verbieden los van onderbouwde risico’s vergroot deze onzekerheid nog verder. Dit staat in scherp contrast met de introductie van conventioneel gekweekte, niet-Europese bomen en andere cultuurgewassen. Hoewel deze ook andere interacties aangaan met hun omgeving, is een voorafgaande risicoanalyse hiervoor niet vereist.”

“Net zoals bij andere ggo-gewassen spelen de commerciële ontwikkelingen op het vlak van ggo-bomen zich buiten Europa af”, aldus Custers. “De vraag is of dat wetenschappelijk te onderbouwen is. Meer dan twintig jaar van experimenten en commerciële toepassingen hebben immers aangetoond dat ggo’s geen inherente risico’s hebben. Er zijn geen redenen om te veronderstellen dat dat voor bomen anders zou zijn. Europa zou lessen moeten trekken uit de ervaringen die we met ggo-technologie hebben opgebouwd en zich meer moeten baseren op wetenschappelijke feiten. Vandaag is het beslissingsproces te gepolitiseerd en dogmatisch, en daar zou het milieu zelf wel eens het grootste slachtoffer van kunnen worden."