Energie uit GFT-afval is meest aangewezen in Vlaanderen

Op duurzame wijze hernieuwbare energie produceren uit biomassa is mogelijk in Vlaanderen. Lokaal GFT-afval verzamelen om warmte en elektriciteit op te wekken voor de plaatselijke bevolking levert ecologisch en maatschappelijk de meeste voordelen op. Een handvol gelegenheidspartners, waaronder Bond Beter Leefmilieu en Biogas-E, deelt dit mee op basis van een studie die gefinancierd werd door de Vlaamse overheid.

In Duitsland wekken verschillende zogeheten 'bio-energiedorpen' zeer rendabel hun eigen energie op door vergisting, het omzetten van lokaal beschikbare biomassa in energierijk gas. In Vlaanderen stoten bestaande vergistingsprojecten op veel weerstand. De MIP2-haalbaarheidsstudie 'Maatschappelijke en ecologische haalbaarheid van bio-energieregio's in Vlaanderen' onderzocht hoe het Duitse model goed kan werken in Vlaanderen.

Organisaties uit middenveld, bedrijfswereld en overheid werkten samen aan een transitie-experiment waarbij een langetermijnvisie op duurzame vergisting centraal stond. Bond Beter Leefmilieu, energie-coöperatie Ecopower, expertisecentrum Biogas-E, afvalintercommunale Limburg.net, afvalverwerker Bionerga en communicatiebureau Vestal gingen samen op zoek naar de ecologisch en maatschappelijk beste manier om te vergisten in Vlaanderen.

De keuze van grondstof om te vergisten, blijkt cruciaal. Niet elke grondstof scoort even goed. Energiegewassen en mest bijvoorbeeld, zijn op vlak van ecologische duurzaamheid of maatschappelijke aanvaardbaarheid niet onbesproken. Anderzijds kunnen een slechte verwerking, verkeerde locatie en ondoordacht beleid de omwonenden opzadelen met geurhinder en andere overlast. Dit creëert lokale weerstand.

Hoewel mest en energiegewassen op het eerste zicht erg rendabele grondstoffen lijken, zorgt die tegenstand ervoor dat uiteindelijk ook de economische return daalt. De keuze van de grondstof kan ook bepalend zijn voor de betrokkenheid van de lokale bevolking bij de energieopwekking. Zo kwam het project uit bij groente-, fruit- en tuinafval (GFT-afval). Het is een biomassabron die iedere burger produceert, zodat iedereen grondstoffen kan leveren om te vergisten.

Als je de vrijgekomen warmte gebruikt voor een warmtenet, of voor de verwarming van publieke gebouwen, zoals een zwembad, kunnen diezelfde burgers mee genieten van de opgewekte groene energie. Wanneer mensen nauw betrokken worden in het project - bijvoorbeeld via een coöperatie - neemt het eigenaarschap toe. "Eventuele ongemakken van zo’n vergistingsproject worden dan ook gemakkelijker aanvaard, of zelfs verdedigd", suggereert de studie. Een extra voordeel bij het vergisten van GFT-afval: de restproducten kunnen verwerkt worden tot compost, een waardevolle bodemverbeteraar.

Dit scenario is in de huidige beleidscontext niet zo evident, zo wordt erkend in de studie. Daarom staan in het eindrapport een aantal beleidsaanbevelingen. Onder andere de verbetering van de stimuli voor GFT-vergistingsinstallaties, of de verdere stimulering van de valorisatie van compost zijn belangrijk.

Ook kan je vanuit praktisch oogpunt zo’n scenario niet overal in Vlaanderen even goed toepassen. Vele lokale verenigingen en besturen hebben vragen over de duurzaamheid van vergistingsprojecten. Daarom ontwikkelden de projectpartners een gids om de complexe beoordeling op ecologisch, sociaal en economisch vlak te vereenvoudigen. Zo kunnen lokale besturen of verenigingen aftoetsen welk scenario vanuit ecologisch en maatschappelijk oogpunt het best scoort. 

Deze studie werd gefinancierd door het milieu- en energietechnologieplatform MIP-Vlaanderen, onder de bevoegdheid van minister Ingrid Lieten. Zij besluit: "De uitdagingen die met de opwarming van het klimaat gepaard gaan, zijn groot. We kunnen deze enkel duurzaam aanpakken door te investeren in hernieuwbare energie. Specifiek bij vergisting is het belangrijk om te zorgen voor voldoende draagvlak bij de omwonenden. Deze studie pakte dit op een sociaal innovatieve manier aan en beantwoordt zo aan deze uitdaging." De overheid moet waken over de betaalbaarheid van hernieuwbare energie, voegt ze nog toe.

Download het rapport en de praktische gids op de website van Bond Beter Leefmilieu.