“Bewuster genieten van kwaliteit op ons bord”

“Voedsel kost niets meer en juist daarom is de sociale en ecologische kost enorm”. Dat zegt Dirk Holemans van denktank Oikos. Wereldwijd staan boeren met hun rug tegen de muur om meer te produceren tegen steeds lagere prijzen. Ons voedselsysteem volgt een kapitalistische logica waarin winstbejag centraal staat, en dat is nefast voor onze appreciatie voor wat we eten, aldus Holemans.

Aanleiding voor het opiniestuk van Holemans is niet toevallig de paardenvleescrisis. De hetze rond de foute etikettering bewijst volgens hem dat eten tot het wezen van onze cultuur behoort. Wat en hoe we eten, met wie en waar we eten en hoeveel tijd we over hebben voor de aankoop, de bereiding en het verorberen van voedsel, maakt ons tot wie we zijn als individu en als gemeenschap.

Onze omgang met voedsel is ingrijpend veranderd sinds de industrialisering van de voedselindustrie met als belangrijkste kenmerken monocultuur, schaalvergroting en mondialisering. De kleinschalige boer in de streek en de kruidenier om de hoek zijn vervangen door wereldomvattende voedseldistributiesystemen, schrijft Holemans.

“Door ons permanent te voorzien van goedkoop en overvloedig voedsel tegen schijnbaar lage kosten heeft die industrie onze basisbehoeften bevredigd en tegelijk de schijn gewekt dat dat geen consequenties heeft. Maar de realiteit is helemaal omgekeerd: voedsel kost nu niets meer en juist daarom is de sociale en ecologische kost enorm.” Holemans verwijst onder meer naar de economische druk op de boeren en de milieukost die de monocultuur van grondstoffen voor vleesproductie met zich meebrengt.

Bovendien zijn we daardoor vervreemd van ons voedsel: de afstand tussen de producent en de consument is enorm groot geworden. Daardoor zijn we volgens Holemans ook onmachtig tegen de grootschalige voedseldistributiesystemen die volledig in private handen zijn. De volle rekken in de supermarkt geven ons de illusie dat we veel keuze hebben, maar in feite hebben we niets te zeggen over welk keuzepallet ons wordt voorgeschoteld.

Door de kapitalistische logica die ons voedselsysteem volgt, staat winstbejag centraal. Daardoor willen supermarkten de prijs zo extreem drukken dat ontsporingen onvermijdelijk zijn, ondanks onze controlesystemen. De centrale vraag van Holemans luidt dus: is het wel een goede zaak dat we voedsel beschouwen als louter koopwaar?

De oplossing ligt volgens Holemans in een bewuste omgang met voedsel en meer democratische sturing over heel de voedselketen. Door een kortere keten tussen akker en bord te bevorderen kunnen de voedselkilometers sterk dalen zodat transport niet meer kunstmatig goedkoop moet blijven. En als we als consument bereid zijn de juiste prijs te betalen, zullen controlediensten niet eindeloos achter fraudeurs moeten aanlopen.

Maar het belangrijkste is wel dat we terug de tijd nemen om bewust te genieten van de kwaliteit op ons bord. Want “achter elke lekkere maaltijd gaat een heel verhaal schuil”, schrijft Holemans. “En als we hier een heldere kijk op krijgen, nemen we onze gezamenlijke toekomst terug in handen.”