Antwerpen trekt de kaart landbouw in plattelandsbeleid

Met beperkte middelen toch het verschil maken, daar is het de provincie Antwerpen om te doen. Daarom laat haar plattelandsontwikkelingsplan 2015-2020 een trendbreuk zien en verschuift de focus meer dan ooit richting landbouw. “Door de hervorming van het Europees landbouwbeleid viel de ondersteuning voor een stuk weg en dat betekende voor veel landbouwers een fameuze inkomensdelving”, motiveert gedeputeerde Peter Bellens die keuze. Voorheen ging één derde van de plattelandsmiddelen in de provincie naar dorpskernvernieuwing, zeg maar ‘stenen’. Bouwprojecten kunnen nog in aanmerking komen, maar meestal zullen ze net zoals natuur en toerisme ondersteund worden vanuit andere fondsen.

Vanaf dit jaar tot en met 2019 zal de provincie Antwerpen jaarlijks een oproep lanceren en mensen door middel van subsidies tot het indienen van innovatieve plattelandsprojecten verleiden. Het provinciaal plattelandsontwikkelingsplan (PPOP) gaat namelijk zijn derde periode in. De basis voor elk PPOP is het Vlaams programmeringsdocument voor plattelandsontwikkeling (PDPO). Elke provincie werkt het Vlaams plattelandsbeleidsplan verder uit naar de kansen en uitdagingen op zijn grondgebied.

In Antwerpen kozen de gedeputeerde en de dienst Landbouw- en plattelandsbeleid van de provincie voor een sterke focus op landbouw. Peter Bellens, de gedeputeerde bevoegd voor plattelandsbeleid, legt uit waarom: “Plattelandssubsidies voor touwtrekverenigingen zorgden in een recent verleden voor onbegrip. Daarom wou Vlaams minister-president Kris Peeters die middelen nog meer bij de actieve landbouw doen terechtkomen. Het besef dat een aantal landbouwers tot één derde van hun inkomen kwijtspelen door het verlies aan inkomensondersteuning na de hervorming van het Europees landbouwbeleid is een bijkomende persoonlijke motivatie.”

Wil het provinciebestuur daar iets aan doen, dan moeten de schaarse middelen zo goed mogelijk bij de getroffen beroepsgroep terechtkomen. “Hiermee is de provincie Antwerpen de enige provincie die de focus op (verbrede) landbouw legt in zijn plattelandsbeleid”, benadrukt Bellens. Daarnaast ambieert het Antwerpse plattelandsbeleid ook samenwerking over de beleidsdomeinen heen, de uitbouw van sociale netwerken op het platteland en het multifunctioneel gebruik van de beschikbare ruimten. “We verwachten dus ook van de provinciale diensten die bezig zijn met natuur, cultuur en welzijn dat zij in hun werking aandacht hebben voor landbouwers.”

Het credo voor de projecten is “economisch leefbaar, maatschappelijk verantwoord en een gemeenschapsgevoel creëren”. De gedeputeerde verduidelijkt: “We willen niet meer investeren in een ‘hoop stenen’, tenzij je op die manier een gemeenschapsgevoel ziet ontstaan zoals we het ervoeren bij de nieuwbouw van de bijenhal in Rijkevorsel.” Het lokaal van de Imkersgilde Sint-Ambrosius werd uitgebouwd tot een echt bezoekerscentrum met een educatieve bijentuin. Zonder bijen geen landbouw en imkerij is een vorm van verbrede landbouw, dus dit project zou ook nu gesubsidieerd zijn met Europese, Vlaamse en provinciale plattelandsmiddelen (PDPO).

Dat ligt anders voor veel projecten inzake toerisme of dorpskernvernieuwing, die andere fondsen zullen moeten aanboren. Voor nieuwe groepen van projectindieners, de landbouworganisaties op kop, vergroot dit de kansen. Tinne Van Looy, adviseur Platteland bij de provincie, noemt bijvoorbeeld de Regionale Landschappen als ‘logische’ projectindieners omdat zij werken op het kruispunt van landbouw en natuur. Uiteraard mag iedereen met een goed projectidee medestanders zoeken en een voorstel indienen. “Samenwerken is belangrijk want platteland is meer dan landbouw alleen”, beseft gedeputeerde Bellens. Hij ziet het als een taak van de provincie om “berekende risico’s” te nemen en te investeren in projecten waar anderen dat niet doen, bijvoorbeeld omdat het projectvoorstel bovenlokaal is.

Op het platteland doemen regelmatig tegenstellingen op tussen landbouw en natuur. “Vaak wordt dat opgeklopt terwijl het zo niet hoeft te lopen”, vindt Bellens, die een evenwicht nastreeft tussen landbouw, natuur, cultuur, erfgoed en de sociale component in dat alles. Met het raamakkoord tussen landbouw en natuur in Landschap de Liereman in het achterhoofd wil Bellens via het plattelandsbeleid ook aantonen dat beide sectoren niet met getrokken messen tegenover elkaar hoeven te staan. “Projecten die bewijzen dat het anders kan, ook daar zijn we naar op zoek.”

De huidige oproepperiode is gestart en loopt nog tot 30 oktober 2014. Heb je een idee waarmee je het verschil kan maken? Misschien kunnen er op een landbouwbedrijf nieuwe energievormen aangeboord worden waarvan ook de buurt gebruik kan maken? Of denk je na over een vernieuwende vorm van landbouwverbreding? Een onbenutte grond kan misschien gebruikt worden als samentuin of ontmoetingsplaats. Sla de handen dan in elkaar in een vereniging of klop aan bij de gemeente, een provinciale dienst of een intergemeentelijk samenwerkingsverband en vraag een PDPO-subsidie aan bij de provincie.

Een project mag maximaal 200.000 euro kosten. Daarvan wordt 65 procent gesubsidieerd met Europese, Vlaamse en provinciale middelen. Er blijft dus nog een projectkost van 35 procent over die met eigen middelen betaald moet worden. Zo zit overigens ook de budgetverdeling in elkaar voor de plattelandsprojecten ‘oude stijl’, zonder uitgesproken agrarische focus. Onder de noemer ‘Platteland Plus’ staan Vlaanderen en de provincies dan zonder Europese ruggensteun borg voor de 65 procent cofinanciering.

Platteland Plus financiert ook de plattelandsprojecten in de gemeenten die vanwege een hogere bevolkingsdichtheid dan 350 inwoners per km² sowieso uit de boot vallen voor PDPO III. Dat is ongeveer het halve grondgebied van de provincie Antwerpen, maar behalve wat meer concurrentie om de schaarse middelen zal een projectindiener amper een verschil ervaren tussen PDPO-steun en subsidies via Platteland Plus. In de provincie worden drie Leader-gebieden afgebakend, wat in de gemeenten die hieraan deelnemen dus nog een derde subsidiespoor opent voor zover PDPO en Platteland Plus er beiden inzetbaar zijn. Binnen Leader wordt armoedebestrijding het belangrijkste thema vanwege deze groeiende maar onderbelichte problematiek op het platteland.

Wil je het platteland en de landbouwers die daar actief zijn vooruithelpen, steek dan zeker je licht eens op bij adviseur Platteland Tinne Van Looy (tinne.vanlooy@admin.provant.be). Zij kan projectindieners begeleiden doorheen de procedure zodat een goed idee niet hoeft te stranden op koudwatervrees voor administratie. In de uitvoeringsfase zullen projectindieners zich ook kunnen wenden tot regionale aanspreekpunten. Dat is mogelijk dankzij de samenwerking van de provinciale dienst Landbouw- en plattelandsbeleid met RURANT, het platform voor rurale ontwikkeling in de provincie. Voor alle duidelijkheid, ondernemingen of particulieren komen niet in aanmerking voor PDPO-steun maar niets belet hen om met het projectidee naar een verenging, organisatie of (overheid)dienst te stappen die er zijn schouders onder kan zetten.

Meer info: provincie Antwerpen & Plattelandsontwikkelingsplan provincie Antwerpen 2015-2020