Wellicht tweede jaar op rij geen mestoverschot

 Hoewel de afzetcapaciteit voor dierlijke mest in Vlaanderen vorig jaar afnam in vergelijking met 2007 gaat de Mestbank ervan uit dat ook in 2008 de mestbalans in evenwicht blijft. “Dit komt door een toename van de verwerkingscapaciteit”, klonk het bij de Mestbank tijdens de voorstelling van het Voortgangsrapport 2008.

Uit definitieve cijfers van 2007 blijkt dat het mestaanbod in Vlaanderen 107 miljoen kg stikstof (N) en 49 miljoen kg fosfaat (P2O5) bedroeg. Er kon 110 miljoen kg stikstof en 48 miljoen kg fosfaat worden afgezet op de Vlaamse landbouwgrond. “Zoals we verwacht hadden was de mestbalans dus zo goed als in evenwicht in 2007, met nog een klein overschot van 1 miljoen kg fosfaat”, stelt de Mestbank.

In 2007 waren er 10.496 bedrijven die derogatie kregen toegekend. In totaal ging het om 186.315 ha, voornamelijk gras (65%) en maïs (26%). Dit betekende een extra afzetruimte voor dierlijke mest van 14 miljoen kg stikstof. Uit voorlopige cijfers blijkt dat er in 2008 slechts 3.492 bedrijven voor derogatie kozen voor een totale oppervlakte van 84.400 ha. “In 2007 zijn heel wat bedrijven in de derogatie gestapt zonder dat ze goed wisten wat dit ging inhouden en of ze dit wel echt nodig hadden. Nu zien we dat slechts een bewuste groep landbouwers derogatie aanvraagt omdat ze dit nodig hebben voor hun mestafzet”, stelt Jan Mosselmans, woordvoerder van de Mestbank.

Hoewel de afzetruimte door de daling van de derogatie is afgenomen, denkt de Mestbank niet dat dit gevolgen gaat hebben voor de mestbalans in 2008. Volgens voorlopige cijfers is de mestverwerkingscapaciteit enorm toegenomen. In september werden er 309 vergunde mestverwerkingsinstallaties geteld en nog 21 lopende vergunningsaanvragen. Over heel 2007 ging het om 277 vergunningen en 30 aanvragen. In totaal werd er toen 15,1 miljoen kg stikstof uit Vlaamse dierlijke mest verwerkt en geëxporteerd.

Sinds het nieuwe mestdecreet zijn nutriëntenemissierechten (NER) verhandelbaar. In 2007 maakten bedrijven al volop gebruik van deze nieuwe regelgeving om hun bedrijven te laten groeien. Er werden maar liefst 3.500 overnames geregistreerd en werden er 16,5 miljoen NER overgelaten, waarvan er 1,3 miljoen werden afgeroomd volgens de standaardregel van annulatie van de eerste 25 procent. De Mestbank ontving tot eind 2008 al 500 aanvragen van bedrijven die willen uitbreiden na bewezen mestverwerking. In de loop van het voorjaar zal hierover een beslissing worden genomen.

Door het afgenomen mestoverschot is sinds 2007 de kwaliteit van het oppervlaktewater toegenomen. Metingen in het MAP-meetnet wijzen op een verbetering in het winterjaar 2007-2008 ten opzichte van voorgaande winterjaren. In de winter 2005-2006 en 2006-2007 werd er nog op 42 procent van de meetpunten een overschrijding vastgesteld, afgelopen winter bedroeg die 37 procent. Bovendien zijn er indicaties dat de verbetering in de kleine watersystemen zich ook doorzet in de grotere waterlopen. Wat betreft de grondwaterkwaliteit is er nog van geen zichtbare verbetering sprake.

Ook bij het nitraatresidu valt er een verbetering op te tekenen. In 2007 werd er gemiddeld 71 kg nitraatstikstof per ha aangetroffen, waar dit een jaar eerder nog 107 kg was. “Het nitraatresidu is een sterk sensibiliserend instrument en heeft een heel duidelijke link met de waterkwaliteit”, zegt Koen Desimpelaere van de Mestbank. “Het laat ons toe om verder te kijken dan de hoeveelheid mest die er gevoerd wordt. Het geeft ook een idee over het bemestingsmanagement dat de boer hanteert”.

De Mestbank benadrukt ook dat het er de jongste jaren alles aan heeft gedaan om haar rol als begeleidende overheid waar te maken. In 2008 werden op vraag van de landbouwers zelf maar liefst 200 individuele bedrijfsbezoeken afgelegd, voornamelijk in het kader van derogatie of voor hulp bij het bemestingsplan of –register. Er werden ook 500 audits afgewerkt bij bedrijven waar in 2007 een nitraatresidu van meer dan 90 kg nitraatstikstof per ha werd opgetekend. “Dit was louter in het kader van adviesverstrekking, niet repressief”, stelt woordvoerder Mosselmans. “In 2009 streven we ernaar die adviserende rol verder uit te spelen. Bedrijven hoeven absoluut geen drempelvrees hebben om ons te contacteren. Wij zijn er in de eerste plaats om te helpen”.

Naast die adviserende rol voert de Mestbank ook heel wat gerichte controleacties uit. Op ruim 300 percelen werden in het najaar van 2007 controles gedaan naar het nitraatresidu, in slechts 6 procent van de gevallen werd een onregelmatigheid vastgesteld. De bemesting wordt eveneens opgevolgd met de controle van ruim 1.200 mestafzetdocumenten en ruim 700 percelen. Daar werden wel heel wat inbreuken vastgesteld: in 39 procent van de gevallen was er een onregelmatigheid bij de mestafzetdocumenten (21% kreeg een boete) en in 31 procent van de gevallen waren er problemen bij de perceelsbemesting (13% kreeg een boete).

De Mestbank is de afdeling binnen de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) die het probleem van het mestoverschot moet oplossen en zo moet bijdragen aan een betere waterkwaliteit. Het Voortgangsrapport 2008, dat dient als stand van zaken van het Vlaamse mestbeleid, zal onder meer worden gebruikt om bij de Europese Commissie toestemming te verkrijgen om vanaf 2011 door te gaan met derogatie.