Zorgen over nieuwe vorm van antibioticaresistentie

Vanuit Duitsland en Nederland signaleert men een nieuwe vorm van antibioticaresistentie. Enkele Duitse varkens- en pluimveebedrijven testten positief op E.coli- en salmonellabacteriën die resistent zijn tegen carbapenems. Dat is een groep van antibiotica die als laatste redmiddel wordt ingezet bij ernstige microbiële besmettingen in ziekenhuizen. De veehouderij zou niet zelf de oorzaak van de resistentie zijn.

Het vakblad Boerderij besteedt uitgebreid aandacht aan de recent opgedoken resistentie omdat twee Nederlandse wetenschappers de alarmbel luiden. Los van de ontdekking in Duitsland deed arts-microbioloog Jan Kluytmans, hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, dat dit voorjaar al. Op de website Foodlog voorspelde hij een catastrofe als carbapenemase-producerende bacteriën via de veehouderij in de voedselketen terechtkomen.

"Carbapenemases maken de laatste werkzame middelen tegen ESBL onbruikbaar. Als die in de veehouderij wortel schieten, zijn we echt heel ver van huis. De gevolgen voor de volksgezondheid treffen vooral de patiënten in ziekenhuizen. Daar hebben we antibiotica nodig om mensen te behandelen en infecties te voorkomen tijdens risicovolle behandelingen zoals grote operaties en kankerbehandeling. Gezonde mensen vallen niet direct om van een bacteriebesmetting", aldus Kluytmans.

Ook Utrechts hoogleraar en microbioloog Dik Mevius van het Centraal Veterinair Instituut is bevreesd voor carbapenemases die in de voedselketen terechtkomen. Aanleiding voor die vrees zijn wetenschappelijke publicaties in maart 2012 en oktober dit jaar waarin onderzoekers van het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung de vondst melden van resistente E.coli op een varkensbedrijf en resistente salmonella enterica op twee vleesvarkensbedrijven en op een vleeskippenbedrijf.

Het is nog onduidelijk hoe de antibioticaresistentie op de Duitse veebedrijven is terechtgekomen. De betrokken antibiotica zijn in de veehouderij niet toegestaan. In één van de beschreven gevallen was er sprake van een humaan riooloverstort in de nabijheid van een bedrijf. Het is mogelijk dat de resistentie in de veehouderij letterlijk vanuit het riool is komen aanwaaien.

Gevaarlijk onzorgvuldig antibioticagebruik bij mensen is schering en inslag in een groot deel van de wereld. Daar komt het grootste gevaar niet uit de veehouderij maar uit de humane gezondheidszorg. Grote vraag is nu wat er moet gebeuren als deze bacteriën in de veehouderij opduiken en zich via voedsel snel kunnen verspreiden onder de bevolking? "Het is tijd om goed na te denken over een calamiteitenplan", vindt Johan Oppewal, chef redactie van Boerderij Vandaag. "Uitgangspunt daarbij moet zijn dat besmetting over en weer mogelijk is, en de veehouderij dus niet bij voorbaat als dader gezien kan worden."