Wereldhandelsorganisatie verzandt in impasse

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) verkeert in een diepe identiteitscrisis. Sinds de Doha-onderhandelingen in 2001 begonnen, volgde het ene incident het andere op. Deze keer komen de handelsministers samen in Bali, waar vooral India een akkoord lijkt te verhinderen. Volgens secretaris-generaal Roberto Azevedo staat de toekomst van de organisatie op het spel.

Op de WTO-top in Bali, van 3 tot 6 december, moeten de onderhandelende partijen de vastgelopen Doha-onderhandelingen weer vlot trekken. Maar dat zal niet eenvoudig worden. Het belangrijkste agendapunt: een beperkte vrijhandelsdeal waarin douaneprocedures worden vereenvoudigd en ontwikkelingslanden meer ruimte krijgen om voedselvoorraden op te bouwen. Deze week was er in Genève al bijna overeenstemming, maar op het allerlaatste moment eiste India concessies in het landbouwdossier, waardoor de deal afsprong.

Volgens directeur-generaal Roberto Azevedo staat het bestaansrecht van het wereldhandelsoverleg op het spel, evenals de geloofwaardigheid van de WTO als scherprechter in handelsconflicten. De Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Michael Punke verklaarde dat "de onverzoenlijke enkelen" niet beloond mogen worden met "nog meer concessies". Daarmee verwijst hij naar India, maar evengoed naar het Latijns-Amerikaanse blok Cuba, Venezuela en Bolivia.

Toch zijn volgens de meeste diplomaten de Indiërs verantwoordelijk voor de impasse. India wil met een nieuwe wet de voedselsubsidies met 45 procent opvoeren, tot jaarlijks 21 miljard Amerikaanse dollar. Dat komt neer op een kwart of meer van de belastinginkomsten van India. Het plan lijkt onhoudbaar voor het land, maar toch eist het vooral in het landbouwdossier extra concessies. De harde onderhandelingspositie van de Indiërs zou volgens sommigen met de binnenlandse politiek van het land te maken hebben. Er staan immers verkiezingen voor de deur.

Volgens de Nederlandse diplomaat Pieter Gooren is de kans op een akkoord in Bali verkeken. "De vraag wordt of de reset-knop al dan niet moet worden ingedrukt, zoals de Amerikanen al eerder hebben gesuggereerd", aldus Gooren. "Voor de Europese landbouw was de deal die voorligt niet zo interessant, maar de kans wordt nu wel groter dat het wereldhandelsoverleg langere tijd stil komt te liggen."

"Daarmee hangt de EU, anders dan voorheen, geen omvangrijke liberalisering in verschillende sectoren boven het hoofd", gaat Gooren verder. "Maar een wereld zonder wereldhandelsverdrag, is een weinig transparante wereld waarin landen onderling knokken op handelsconcessies met winnaars en verliezers. Als het vrijwel onmogelijk blijkt 160 landen op één lijn te krijgen, zelfs op deelterreinen, wordt het wellicht tijd om na te denken over een andere formule."