VODKA-actie Vlaamse Landmaatschappij werpt vruchten af

De nieuwe VODKA-acties van de Vlaamse Landmaatschappij, waarbij landbouwers in de eerste plaats begeleid worden om de regels van het mestactieplan te volgen, en waarbij pas daarna gecontroleerd wordt, hebben er vorig jaar toe geleid dat de waterkwaliteit in 21 van de 22 meetpunten in de betrokken gemeenten verbeterde. Gemiddeld ging het om een verbetering van zeven procent, wat maakte dat slechts één meetpunt nog een overschrijding van de nitraatnorm liet zien. Het terrein van die VODKA-acties – wat staat voor Verantwoord Omgaan met Dierlijke mest, Kunstmest en Andere meststoffen –, strekt zich uit over 50 Vlaamse gemeenten.

In het voorjaar van 2014 voerde de Mestbank extra terreincontroles uit in de gebieden rond de MAP-meetplaatsen waar in de winterjaren 2011-2012 en 2012-2013 een lichte overschrijding werd vastgesteld van de nitraatnorm van 50 mg per liter water. Tegelijkertijd heeft de dienst Bedrijfsadvies van VLM de landbouwers in deze gebieden intensief begeleid. In de betrokken gemeenten kregen 184 landbouwbedrijven advies over onder meer het optimale bemestingstijdstip, de opmaak van een bemestingsplan, het belang van een bemestingsadvies en de optimale keuze en benutting van de toegediende meststoffen. De tweeledige strategie van sensibilisatie en controle gebeurde onder de naam VODKA-actie.

In het jaarlijkse voortgangsrapport van de Mestbank wordt gezegd dat de Vlaamse Landmaatschappij de vernieuwende aanpak voortzet. "De aanpak is gewijzigd", bevestigt woordvoerder Paul De Ligne (VLM). "Enerzijds zijn we met bedrijfsadvies de weg ingeslagen van bewustmaking, advisering en begeleiding, via gespecialiseerde medewerkers die rechtstreeks landbouwers op bedrijfsniveau spreken rond bemestingsthema's. Als tweede stap gaan controleurs effectief het terrein op in specifieke gebieden waar de resultaten van het MAP-meetnet boven de grens van 50 mg per liter liggen."

De VODKA-actie strekt zich uit over 50 Vlaamse gemeenten. De meeste gemeenten bevinden zich in de Westhoek, gevolgd door zones met intensieve groenteteelt en de fruitstreek in Vlaams-Brabant en Limburg, de Noorderkempen en de streek Aalter-Lovendegem en Nevele in Oost-Vlaanderen. In die gemeenten bleek op de 22 MAP-meetpunten waar in het verleden een lichte overschrijding van de 50 mg nitraatnorm per liter werd vastgesteld, in 2014 slechts één overschrijding te zijn. “Een opsteker voor alle landbouwers die daarvoor inspanningen leverden”, klinkt het. De waterkwaliteit verbeterde er met gemiddeld zeven procent ten opzichte van het jaar daarvoor.

VLM merkt wel op dat er ook nog controles gebeuren buiten het VODKA-gebied en daar ligt de verhouding controles/pv's hoger. Terwijl er in februari in VODKA-gebied 17 procent inbreuken werden vastgesteld, ging het in de rest van Vlaanderen om 28 procent inbreuken tegen de afstandsregels tot waterlopen, vanwege niet-emissiearme aanwending of de bemesting van bevroren of drassig land. Met uitzondering van maart was het verschil ook de maanden daarna in het voordeel van de vaststellingen in VODKA-gebied.

In het winterjaar 2013-2014 vertoonde 21 procent van de meetpunten van het MAP-meetnet oppervlaktewater een overschrijding van de nitraatnorm van 50 mg nitraat per liter, en dat ligt nog boven de Europese doelstelling van 16 procent. In zeven van de elf bekkens wordt de doelstelling wel gehaald: in het bekken van de Bovenschelde ligt het halen van de doelstelling 'binnen handbereik', maar voor het IJzer, Leie- en Maasbekken ligt de doelstelling nog ver verwijderd, al werd in het IJzer- en Leiebekken wel de grootste verbetering vastgesteld. Wat de grondwaterkwaliteit betreft lijkt de doelstelling van 32 mg nitraat per liter in 2018 realistisch, tenminste als de verbetering uit de periode 2007-2013 wordt voortgezet.

Meer info: Voortgangsrapport Mestbank 2014