Vlaamse open ruimte wordt elke dag 5,7 hectare kleiner

De Vlaamse Landmaatschappij maakte een mooie brochure van het Vlaams plattelandsbeleidsplan met bijbehorend actieprogramma voor de periode 2013-2015. Het vrijwaren van de open ruimte wordt daarin omschreven als een "belangrijke en urgente uitdaging". Hoe urgent blijkt uit een ruimtelijk simulatiemodel van onderzoeksinstelling VITO. Elke dag verliest Vlaanderen ongeveer 5,7 hectare open ruimte.

Het actieprogramma van het Vlaams plattelandsbeleidsplan omvat naast acties van de bevoegde minister ook acties vanuit de andere beleidsdomeinen. "Een kwalitatief plattelandsbeleid realiseren kan de Vlaamse overheid natuurlijk niet alleen", zegt minister-president Kris Peeters, die ook het beleid voor het platteland uitstippelt. "Daarvoor is een nauwe samenwerking met de Vlaamse provincies en gemeenten vereist. Met hen bouwen we de komende jaren verder aan een sterk partnerschap."

Als we de doelstellingen overlopen, dan ziet het er naar uit dat de Vlaamse overheid en de lokale besturen een hele kluif zullen hebben aan "het vrijwaren en ontwikkelen van de open ruimte". Vlaanderen is één van de meest dichtbebouwde regio’s in Noord-West-Europa. Tussen 2005 en 2030 zal de verstedelijking met minimaal 50.000 hectare toenemen.

Naast de 'harde' verstedelijking, die de bebouwing en de verharde oppervlakte doet toenemen, treedt in Vlaanderen eveneens een 'zachte' verstedelijking op door functiewijzigingen en multifunctioneel gebruik van de bestaande bebouwde en onbebouwde ruimte. De nieuwe functies op het platteland leiden tot ruimtelijke transformaties die in toenemende mate beslag leggen op landbouwgrond en de ruimtelijke kwaliteit onder druk zetten.

De transformaties verschillen van gebied tot gebied, waarbij de meer verstedelijkte en versnipperde delen van Vlaanderen het sterkst worden getroffen. Eén op de tien nieuwe huishoudens vestigt zich in de open ruimte. Eén derde van de huidige bouwgrondreserves ligt in linten of verspreide bebouwing in het buitengebied. De omliggende open ruimte wordt dikwijls ingelijfd in de privésfeer: vertuining, verpaarding, toename van hobbyland- en bosbouw, ontstaan van nieuwe landgoederen, enz. Het gebruik van de open ruimte wordt niet meer bepaald door productiebehoeften, maar door leefstijlvoorkeuren.

Onder andere door het vrijkomen van agrarische gebouwen treedt een economische diversificatie op waarbij steeds meer activiteiten, deels zonevreemd, verschijnen die niet langer banden hebben met de landbouw. Een andere belangrijke transformatie is de toename van het recreatief (mede)gebruik, waarbij de open ruimte een publieke ruimte geworden is die 'consumeerbaar' en 'beleefbaar' is voor stedelingen. Naast de ruimtelijke transformaties in het zog van de verstedelijking zijn op het platteland ook de gevolgen zichtbaar van de schaalvergroting en industrialisatie van de landbouw.

Die laatste problematiek is reeds onderzocht door de Vlaamse Bouwmeester. In samenwerking met constructeurs en architecten bekeek hij hoe steeds grotere stallen en loodsen op architecturaal vlak verbeterd kunnen worden. Dat resulteerde in beleidsaanbevelingen, een actieplan en een leidraad 'Agrarische Architectuur. Sleutel voor de toekomst'. De provincies nemen agrarische architectuur op in het thema bedrijfsintegratie en spelen daarin een sensibiliserende rol.

Meer info: Vlaams plattelandsbeleidsplan. Actieprogramma 2013-2015