Vervuiling waterlopen met pesticiden kent vele oorzaken

Het Belang van Limburg leidde uit de meetresultaten van de Vlaamse Milieumaatschappij af dat in de Zuid-Limburgse fruitstreek veel sporen van pesticiden worden gevonden in de waterlopen. Dit is niet eigen aan fruitteelt want navraag bij VMM leert dat een verscheidenheid aan stoffen ook in andere intensieve landbouwregio's, bijvoorbeeld Zuid-West-Vlaanderen, in het milieu wordt teruggevonden.

Een decennium lang al speurt de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) systematisch naar gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewater. Het pesticidenmeetnet bestond in 1996 uit zowat 40 meetpunten maar werd sinds 1998 gevoelig uitgebreid tot ongeveer 100 plaatsen in 2011.

Meetpunten worden 'strategisch' gekozen. Negatieve resultaten behoren daardoor sneller tot de mogelijkheden, maar het is wel de beste manier om problemen op te sporen. Middelen als diflufenican, flufenacet, carbendazim en oxadiazon worden in minstens één op vijf meetplaatsen in te hoge gemiddelde of maximale concentraties aangetroffen, met een negatieve impact op het waterleven tot gevolg. Die middelen komen volgens VMM ongeveer even vaak in het Vlaamse oppervlaktewater voor als de afgelopen jaren.

Wat opvalt, is dat net zoals de vorige jaren de waterlopen die Vlaanderen binnenstromen vaak een hoger aantal gewasbeschermingsmiddelen bevatten dan de waterlopen die in Vlaanderen ontspringen. Voor een aantal rode en zwarte meetpunten ligt de oorzaak dus ook voor een stuk in Wallonië of in één van onze buurlanden.

In de Haspengouwse fruitstreek kleuren de meetpunten donkerder, maar anders dan de algemene media vrijdag lieten uitschijnen, gaat het niet om een probleem dat eigen is aan de Haspengouwse fruitstreek of de fruitteelt. Ook in Zuid-West-Vlaanderen durft het aantal aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen per meetplaats oplopen tot 35 of meer. "In het algemeen zien we meer overschrijdingen in de intensievere landbouwregio's in Vlaanderen", verduidelijkt VMM-woordvoerder Bart Van Besien. Naast de intensiteit van de landbouwactiviteit spelen tal van andere factoren een rol, in Haspengouw kan dat bijvoorbeeld bodemerosie op hellende percelen zijn.

Dat er uitzonderlijk nog endosulfan wordt teruggevonden in het Limburgse oppervlaktewater, kan twee verklaringen hebben. Endosulfan is al vijf jaar volledig verboden in België, maar deze stof breekt zo langzaam af dat ze lang in het milieu aantoonbaar blijft. Dat zei professor Jan Tytgat, toxicoloog aan de K.U.Leuven, op Radio 1 en in Het Nieuwsblad. "Het kan dus een restant zijn van vroeger gebruik." Anders gaat het om recent ongeoorloofd gebruik. De professor sluit een incidenteel geval van zware nalatigheid bij een landbouwer of een - minder streng gecontroleerde - particulier niet uit.

Positief is de merkelijke verbetering van de milieudruk van gewasbeschermingsmiddelen tussen 2002 en 2010. Phytofar, de sectorfederatie van de gewasbeschermingsmiddelenindustrie, baseert zich daarvoor op het jongste MIRA-rapport van VMM. Neemt niet weg dat Phytofar betreurt dat er op bepaalde plaatsen nog teveel gewasbeschermingsmiddelen worden teruggevonden in het oppervlaktewater. “Onze producten horen thuis op de plant en niet in het water”, klinkt het.

Daarom houdt de sectorfederatie al jaren sensibilisatie- en informatiecampagnes rond een goed gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, om zo het risico dat ze op plaatsen terechtkomen waar ze niet thuishoren nog verder te verminderen. Ook de komende jaren zal daarin geïnvesteerd worden. Wat de aanwezigheid van endosulfan betreft, gaat Phytofar uit van een beperkt, geïsoleerd probleem aangezien de overheid gedegen controles uitvoert. De federatie veroordeelt elk illegaal gebruik, te meer omdat het gedrag van een enkeling in dat geval een hele sector in een kwaad daglicht stelt.