Valt Afrika opnieuw ten prooi aan Europese kolonisatie?

In Afrika is een nieuwe en stille kolonisatiegolf bezig. De hoeveelheid land die in Afrika verworven wordt om tegemoet te komen aan de groeiende vraag naar biobrandstoffen in Europa en de negatieve impact daarvan op lokale gemeenschappen en op het milieu, worden onderschat. Friends of the Earth vond bewijzen dat buitenlandse investeerders vijf miljoen ha landbouwgrond verworven voor de productie van biobrandstof.

Friends of the Earth onderzocht 'land grabbing' in 11 Afrikaanse landen en stelde vast dat een derde van de landbouwgrond die verkocht wordt in Afrika als nieuwe bestemming de productie van energiegewassen voor biobrandstof krijgt. Volgens de ngo moeten bossen en natuurlijke vegetatie wijken voor energiegewassen en is er ook concurrentie met landgebruik voor voedselgewassen.

Uit het rapport 'Africa: up for grabs. The scale and impact of land grabbing for agrofuels' blijkt dat ook de sociale impact groot is. De lokale bevolking heeft vaak niet de mogelijkheid om eigendomsrechten af te dwingen tegen buitenlandse investeerders die grond verwerven voor de productie van biobrandstofgewassen als suikerriet, palmolie of jathropa. In Tanzania, Madagascar en Ghana leidde de expansiedrang van buitenlandse ondernemingen reeds tot protesten van de lokale bevolking.

Die 'land grabbing' wordt volgens Friends of the Earth gedomineerd door Europese bedrijven. De milieuorganisatie vreest dat zij nog meer land zullen verwerven indien de Europese Unie de doelstelling van 10 procent 'groene' transportbrandstoffen tegen 2020 wil aanhouden. Bovendien acht de organisatie het mogelijk dat de nieuwe cijfers nog een grove onderschatting zijn vanwege het gebrek een officiële cijfers die publiek gemaakt worden. Friends of the Earth hekelt bijvoorbeeld het niet publiek maken van een gelekt rapport van de Wereldbank over 'land grabbing'.

"Lokale gemeenschappen en het milieu worden in ontwikkelingslanden verwaarloosd in de wedloop naar landbouwgrond en natuurlijke grondstoffen. Het beleid van rijke landen is daar de oorzaak van en bedrijven zetten die uitbuiting voort", luidt de aanklacht van de ngo. "De Europese Unie moet investeren in duurzame landbouw die voedsel en geen brandstof produceert en tegelijk het energieverbruik voor transportdoeleinden reduceren", zegt Adrian Bebb van Friends of the Earth Europe.

Friends of the Earth suggereert dat het EU-beleid omtrent transport en hernieuwbare energie moet aangepast worden om 'land grabbing' niet langer aan te moedigen. Vooraleer grond van eigenaar verandert, zou de volledige milieu- en sociale impact moeten worden nagegaan in dialoog met de lokale gemeenschappen. Afrikaanse staten zouden zich als gevolg daarvan vaker moeten verzetten tegen landverwerving en investeringen in biobrandstof.

Zet een buitenlandse investeerder toch voet aan grond, dan vraagt de ngo een duidelijk wetgevend kader te voorzien om het bedrijf verplichtingen op te leggen die kunnen afgedwongen worden. In geval van niet-naleving zou de schade vergoed worden uit een fonds dat door alle investeerders moet gevoed worden. De ngo besluit haar rapport met de vaststelling dat het Afrikaanse continent nood heeft aan investeringen in voedselsoevereniteit en niet aan de uitbreiding van energiegewassen voor export.