"Uit voorzorg het gebruik van neonicotinoïden beperken"

Natuurpunt vraagt Europa om een volledige ban op het gebruik van neonicotinoïden tot er duidelijkheid is over de schadelijkheid van deze insecticiden voor bijen. Vlaams parlementslid Dirk Peeters (Groen) hoopt dat het voorstel van EU-commissaris Tonio Borg, een tijdelijk moratorium op deze middelen in voor bijen aantrekkelijke gewassen, als eerste stap goedgekeurd wordt.

Volgens een uitgebreide studie van EFSA kan het gebruik van neonicotinoïden mee aan de basis liggen van de zorgwekkende sterfte van bijen in Europa. Als reactie op dat rapport lanceerde Europees commissaris voor Gezondheid Tonio Borg het voorstel om vanaf 1 juli en gedurende twee jaar het gebruik van drie neonicotinoïden te verbieden voor teelten die het meest bezocht worden door bijen. Dit voorstel ligt nu ter discussie en er zal vermoedelijk op 14 maart over gestemd worden door de lidstaten.

“Het voorstel van de EU-commissaris is een stap in de goede richting, maar gaat niet ver genoeg”, concludeert Natuurpunt in een overzichtsrapport over de relatie tussen het gebruik van neonicotinoïden en bijensterfte. “Bijen komen op veel manieren in aanraking met de pesticiden, en ook bij lage blootstelling ondervinden ze er ernstige schade van.”

Neonicotinoïden zijn een zeer krachtig en lang werkend zenuwgif, dat de overdracht van zenuwimpulsen naar het centraal zenuwstelsel van insecten blokkeert. Eén maïskorrel die behandeld wordt met neonicotinoïden bevat een dosis die 200.000 keer zo hoog is als de dosis nodig om één honingbij te doden, illustreert Natuurpunt. “Neonicotinoïden zijn daarmee tot 7.000 keer dodelijker dan het beruchte DDT.”

In de vrije natuur komen zulke hoge dosissen weinig voor. “Maar een langdurige blootstelling aan kleine hoeveelheden kan bijen en hommels verzwakken en vatbaarder maken voor ziektes”, waarschuwt Natuurpunt. “Bovendien verstoort een permanente blootstelling aan neonicotinoïden het oriëntatievermogen van bijen. Ze vinden de weg naar de kolonie niet meer terug en sterven aan uitdroging en ondervoeding. Daarnaast lijken er ook versterkende effecten te ontstaan bij gecombineerd gebruik met andere pesticiden.”

In 2011 drukte de commissie Landbouw van het Vlaams Parlement in een resolutie haar bezorgdheid uit over de bijenproblematiek. Over de partijgrenzen heen werd toen voorgesteld om aan een “bijvriendelijk” platteland te werken, in de bestrijding van de varroamijt te investeren en de schadelijkheid van bestrijdingsmiddelen voor bijen verder te onderzoeken.

Groen-parlementslid Dirk Peeters acht de tijd nu rijp om inzake pesticiden een stap verder te gaan en te opteren voor een (Europees) moratorium op neonicotinoïden. De problematiek is bijzonder complex maar de EFSA-studie maakt volgens Peeters voldoende duidelijk dat we het voorzorgsprincipe in acht moeten nemen, en minstens een aantal toepassingen van Clothianidine, Thiametoxam en Imidacloprid moeten verbieden.

De studie van het Italiaanse onderzoeksinstituut OPERA, die bijensterfte niet wijt aan neonicotinoïden maar aan een complex samenspel van factoren, doet hem daar niet aan twijfelen. Hij hecht namelijk meer waarde aan de EFSA-studie over de schadelijkheid van neonicotinoïden dan aan de OPERA-studie “die niets nieuw toevoegt”. 

Dirk Peeters is zich bewust van de uitdagingen die gepaard gaan met een ban op neonicotinoïden, maar spreekt de beweringen tegen als zou de landbouwsector moeten teruggrijpen naar volleveldse behandelingen met insecticiden. Daarvoor waarschuwden de Belgische beroepsfederaties van de zaad- en gewasbeschermingsmiddelenindustrie in een interview met VILT. “Dat zou een stap terug zijn”, beseft de volksvertegenwoordiger voor Groen die daarom meteen enkele oplossingen suggereert.

Hij stelt de industrie voor om op zoek te gaan naar minder schadelijke gewasbeschermingsmiddelen, naar het voorbeeld van middelen die erkend zijn in de biologische teelt. Veredelaars kunnen naar verluidt nog meer aandacht schenken aan de resistentie van gewassen. “Daarnaast moeten we de optie ‘agro-ecologie’ ernstiger nemen, en op dat vlak kan Vlaanderen een voorbeeld nemen aan het buitenland. Agro-ecologie sluit chemische hulpmiddelen niet bij voorbaat uit, maar kiest voor een verstandiger gebruik, zoals lagere doseringen.”

Meer info: Rapport Natuurpunt