Ruimte voor Boeren vraagt inspraak en spreiding lasten

Eind 2014 richten een 50-tal veehouders uit Limburg en Antwerpen de actiegroep ‘Ruimte voor Boeren’ op omdat ze zich niet wilden neerleggen bij het slechte nieuws dat de natuurdoelstellingen betekenen voor hun bedrijven. Ze namen een advocaat onder de arm en starten een procedure bij het Grondwettelijk Hof. Weinigen zullen hen kans op slagen gegeven hebben, maar op 28 april heeft het Hof negen van de tien aangevochten artikels vernietigd op basis van een schending van het Verdrag van Aarhus. Dit verdrag regelt het recht op inspraak van het publiek in milieubesluitvorming. Behalve meer inspraak hopen de betrokken veehouders nu ook op een gelijke spreiding van de lasten over alle maatschappelijke actoren.

Vorige week donderdag heeft het Grondwettelijk Hof uitspraak gedaan in het verzoek tot vernietiging van tien artikelen uit het wijzigingsdecreet Natuurbehoud. Het decreet in kwestie voorziet in de invoering van een programmatische aanpak stikstof, nodig voor de realisatie van de Europese natuurdoelstellingen in Vlaanderen. De vanuit Limburg aangestuurde actiegroep ‘Ruimte voor Boeren’ verzocht om de vernietiging omdat de leden-veehouders zich niet wilden neerleggen bij de beknotting van hun bedrijfsontwikkeling. De actiegroep liet eerder van zich horen met een massaal tractorenprotest en een petitie die overhandigd werd aan minister Schauvliege. Duizenden andere landbouwers hebben in het voorjaar van 2015 hun ongenoegen over deze natuurwetgeving geuit tijdens de Vlaamse wielerklassiekers.

Het Grondwettelijk Hof heeft negen van de tien aangevochten artikels vernietigd op basis van een schending van het Verdrag van Aarhus dat het recht op inspraak van het publiek regelt. Het Hof acht dit verdrag geschonden omdat het grote publiek, en dus ook de betrokken veehouders, geen inspraak kregen in de totstandkoming van diverse plannen die de toekomst van veebedrijven ernstig kunnen hypothekeren. De rechters wijzen in hun arrest eveneens op de gelijkheid van burgers voor openbare lasten en de mogelijkheid voor de rechter om dit principe toe te passen, ongeacht de afwezigheid van een vergoedingsregeling in het decreet.

Boerenbond analyseerde het arrest en rekent er op dat de Vlaamse overheid deze laatste overweging ernstig neemt bij het uitwerken van verder beleid. Ondanks het feit dat het arrest een aantal zaken nog eens duidelijk stelt, zouden de gevolgen eerder gering zijn en mag het volgens Boerenbond niet tot valse hoop leiden. “Met de vernietiging van een aantal artikelen zijn de problemen voor de landbouwers en onze sector zeker niet opgelost. De Habitat- en Vogelrichtlijn waaruit dit beleid voortkomt en de basisartikelen in het decreet op het natuurbehoud (onder meer de passende beoordeling) blijven onverkort van toepassing en hebben op zich zeer zware gevolgen voor zeer vele landbouwbedrijven. Bovendien zijn het Natura 2000-programma en de managementplannen nog niet goedgekeurd en is er nog geen programmatische aanpak stikstof.”

De meerwaarde van het arrest schuilt er naar verluidt in dat het Grondwettelijk Hof bevestigt dat gevolgen of nadelen die voortvloeien uit een op zich rechtmatig beleid – de realisatie van de Europese natuurdoelstellingen – gelijkelijk over de gemeenschap moeten worden verdeeld van zodra ze het normale maatschappelijke risico of bedrijfsrisico overschrijden. “Dit wijst de beleidsmakers op hun verantwoordelijkheid om de komende maanden een billijk beleid te ontwikkelen”, aldus Boerenbond, “en oplossingen te vinden voor de getroffen landbouwers en de sector.”

Het Algemeen Boerensyndicaat analyseerde op zijn beurt het arrest en staat in een eerste reactie stil bij de volgende overweging van het Grondwettelijk Hof: “De beperking van het eigendomsrecht als gevolg van een maatregel voor natuurbehoud die ‘het gebruik van eigendom in overeenstemming met het algemeen belang’ regelt, moet beschouwd worden als een eigendomsbeperking die valt onder het toepassingsgebied van de Grondwet en het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens. Deze wetgeving beschermt eigenaars tegen onteigeningen door de overheid.”

De actiegroep ‘Ruimte voor Boeren’ koestert de hoop dat er bij een heroverweging van de vernietigde bepalingen meer aandacht zal worden geschonken aan op inspraak gerichte besluitvorming met gelijke spreiding van lasten over alle maatschappelijke actoren. Na een eerste lezing van het arrest laat het kabinet van bevoegd minister Schauvliege weten dat er voortaan openbaar onderzoek georganiseerd moet worden voor natuurplannen in Natura 2000-gebied waarvoor geen MER-verplichting (die het recht op inspraak reeds garandeert) geldt. De minister laat haar diensten nu onderzoeken hoe dat regelgevend kan worden vastgelegd.