Onmiddellijk resultaat van VODKA-actie Mestbank en VLM

Dit voorjaar hebben toezichthouders van de dienst Handhaving van de Mestbank extra controles uitgevoerd in de gebieden rond de MAP-meetplaatsen waar de maximale nitraatconcentratie schommelt rond het plafond van 50 mg nitraat per liter water. Tegelijk heeft de dienst Bedrijfsadvies van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) de landbouwers daar intensief begeleid. Die dubbele aanpak van sensibilisatie én controle gebeurde onder de naam ‘VODKA-actie’ en wierp duidelijk vruchten af: in 21 van de 22 MAP-meetpunten binnen het actiegebied bleef de waterkwaliteit goed. Bovendien waren er hier veel minder inbreuken tegen de uitrijbepalingen.

VODKA staat voor Verantwoord Opbrengen van Dierlijke mest, Kunstmest en Andere meststoffen. De actie situeerde zich rond 22 MAP-meetplaatsen. De nitraatnorm van 50 mg nitraat per liter werd daar in 2011, 2012 of 2013 licht overschreden maar vlak voor het begin van het bemestingsseizoen zat het daar terug goed met de waterkwaliteit. Van bij de start van het uitrijseizoen op 16 februari tot eind mei was bijna elke dag een controleploeg van de Mestbank aanwezig in die gebieden. Gelijktijdig heeft de VLM-dienst Bedrijfsadvies de daar aanwezige landbouwbedrijven – 184 in totaal – begeleid. Zij kregen advies in verband met het optimale bemestingstijdstip, de opmaak van een bemestingsplan, de optimale keuze van de meststoffen, enz.

Dat eerstelijnsadvies heeft zijn vruchten afgeworpen want in het VODKA-gebied hebben de landbouwers procentueel minder inbreuken gepleegd tegen de uitrijbepalingen dan daarbuiten. Per 100 controles werden er in VODKA-gebieden in februari 17 inbreuken vastgesteld tegenover 28 daarbuiten. In maart waren de beter begeleide en sterker gecontroleerde boeren iets ongehoorzamer maar in de daaropvolgende maanden waren de rollen weer omgekeerd. De afstandsregels tot waterlopen niet respecteren, is de vaakst voorkomende fout. Buiten VODKA-gebied wordt er opvallend vaker gezondigd tegen het emissiearm aanwenden van mest.

In de waterkwaliteit laat het kleiner aantal inbreuken in VODKA-gebied zich opmerken door goede meetresultaten in 21 van de 22 MAP-meetplaatsen. Het doel van de actie – de waterkwaliteit in de betrokken meetpunten op peil houden – is daarmee behaald. De Vlaamse Landmaatschappij noemt dit “een mooie opsteker voor alle landbouwers die daarvoor inspanningen hebben geleverd”. De meeste VODKA-gebieden situeren zich in het zuiden van West-Vlaanderen, het noorden van Antwerpen en waar Vlaams-Brabant en Limburg elkaar grenzen.

Volgens Vlaams minister Joke Schauvliege, bevoegd voor leefmilieu en landbouw, is het goede resultaat te danken aan de inspanningen van de landbouwers die de bemestingsregels correct hebben toegepast. “Toch zijn we er nog niet helemaal”, zegt ze. “De Europese Commissie eist dat Vlaanderen op hooguit 16 procent van alle meetpunten de maximumgrens overschrijdt. We hebben nog één jaar om die norm te halen.”