Nieuw Europees project MUDCAP wil modderstromen vanuit akkers helpen voorkomen.

Een modderstroom brengt meer problemen dan alleen maar vuile wegen. Vruchtbare bodems gaan verloren, en in sommige gevallen raken ook woningen beschadigd. Volgens Glenn Desplentere van de vakgroep Geografie aan de UGent is het aantal modderstromen in Vlaanderen sinds eind jaren 1990 toegenomen. “Dit heeft meerdere oorzaken”, zegt hij. “Een belangrijke factor is de verandering in landbouwgebruik. Het aandeel rijgewassen, zoals maïs en aardappelen, is gestegen ten koste van graangewassen. Rijgewassen bedekken de bodem minder goed, waardoor akkers gevoeliger worden voor erosie bij hevige regenval.”

Een tweede factor is dat landbouwpercelen groter zijn geworden door schaalvergroting. “Hierdoor kan water over langere afstanden afstromen, wat de hoeveelheid en snelheid van erosie verhoogt”, zegt Desplentere. “Tegelijk zorgt de toegenomen verharding, zoals wegen en bebouwing, ervoor dat regenwater sneller afstroomt richting lager gelegen gebieden, waaronder woonzones.”

Zoals zoveel calamiteiten valt natuurlijk ook de rol van klimaatverandering niet weg te denken. “Het aantal en de intensiteit van hevige onweers- en regenbuien nemen toe. Daardoor ontstaan vaker situaties waarin grote hoeveelheden water en modder plots afstromen, wat leidt tot meer en zwaardere modderstromen”, meldt Glenn Desplentere nog.

Vlaanderen in het bijzonder is gevoelig voor dit fenomeen. De vruchtbare grond van onze glooiende leemstreek is extra gevoelig voor erosie,

Monitoring

Mudcap zet zowel in op monitoring als op praktische maatregelen om modderstromen te vermijden. Zo komen er geharmoniseerde risicokaarten die rekening houden met toekomstige klimaatscenario’s en veranderingen in landgebruik, aangevuld met beslissingsondersteunende instrumenten voor gemeenten en provincies. Deze digitale tools moeten lokale besturen helpen om gerichter maatregelen te nemen en modderstromen te voorkomen. Vanuit Vlaanderen zijn de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en het Departement Omgeving bij het project betrokken, samen met de vakgroep Geografie van de UGent. Zij werken samen met universiteiten en onderzoeksinstellingen uit Frankrijk en Duitsland.

Landbouwer als partner

Voor het praktische luik wil Mudcap inzetten op samenwerking met de landbouwers. “Een belangrijk uitgangspunt van MUDCAP is dat de landbouwer niet als probleemveroorzaker wordt benaderd, maar als onmisbare partner in de oplossing”, klinkt het. Want zoals eerder aangegeven, kennen modderstromen een veelvoud aan factoren, die niet alleen bij landbouw liggen. Denk bijvoorbeeld aan klimaatverandering en verstedelijking. “Landbouwers worden tijdens het project actief betrokken bij het onderzoek. Samen met hen en met overheden en onderzoekers wordt het terrein bezocht om te bekijken welke maatregelen in welke context het meest geschikt zijn om landbouwproductie mogelijk te houden, terwijl de impact van hevige regen en erosie wordt beperkt”, zegt Desplentere.