ILVO en Brakelse bioboerderij graven greppelberm tegen droogte en overstroming: “Ook de berm is productief”
nieuwsBij de Pomona Puur Aerde-boerderij in Brakel zijn twee greppelbermen aangelegd. Deze combinatie van gracht en berm moet percelen bestendig maken tegen droogte, overstromingen en erosie. Voor bioboerin Stéphanie De Caluwé is de aanleg geen overbodige luxe: “Door de droogte zijn we zeker een kwart van onze opbrengst verloren."
Een greppelberm of swale bestaat uit een kleine gracht en een heuvel, aangelegd op een helling. In samenwerking met ILVO is in totaal 130 meter greppelberm aangelegd, met een gracht van vier meter breed en 55 centimeter diep. De berm is nog eens twee meter breed. De greppel vangt water op wanneer er veel neerslag valt, en zorgt ervoor dat deze nadien in de bodem kan infiltreren. De heuvel ligt stroomafwaarts van de gracht om te vermijden dat neerslag de vruchtbare landbouwbodem wegspoelt. Tot slot biedt dit omgeploegde stukje land een mooie basis voor extra biodiversiteit.
Beter dan een bassin?
Hoewel de swale ettelijke aren inneemt op het perceel van Puur Aerde, is ze niet onproductief. De Caluwé heeft aan productieve aanplant gedaan op de berm en in de greppel. Op de heuvel staan zachtfruit, rabarber en laagstambomen. In de greppel liggen vochtminnende theekruiden zoals munt. “Zo kunnen we onze watervoorziening verzorgen en tegelijk iets produceren”, zegt ze.
Volgens De Caluwé biedt de greppelberm specifieke voordelen die je niet hebt met een klassiek waterbassin. “Uit een bassin pomp je water op, maar wij kiezen voor een natuurlijke watervoorziening waarbij het in de bodem infiltreert. Zo droogt de grond minder snel uit in de zomer”, zegt ze. “Eigenlijk is dit een systeem dat de extremen opneemt.”
Dat is voor De Caluwé zeer relevant, want waterhuishouding is één van de grootste uitdagingen op haar bedrijf. “We bevinden ons onderaan een vallei waar ook een beek loopt. Een zeer nat perceel dus, waardoor we pas vrij laat kunnen starten met ons seizoen. De meeste jaren starten we drie weken tot een maand later dan collega-boerderijen die groenten telen. We hopen nu dat de greppel deze winter de neerslag opvangt, waardoor we sneller kunnen beginnen met ons teeltseizoen.”
Wat met gangbare bedrijven?
De greppelheuvel is aangelegd onder de paraplu van het onderzoeksproject ‘AFaktive’. Het project wil de complexe interacties tussen boom, water, bodem en gewas beter begrijpen, en zet in op praktijkprojecten zoals deze. Via monitoring op het terrein en voorspellingen met modellen, moet dit project uitmonden in harde data die ook andere landbouwers kan helpen bij de keuze voor een greppelberm. “De greppelberm is op zich geen nieuw systeem”, zegt Paul Pardon van ILVO. “De afgelopen jaren zijn nog zulke sites aangelegd, omdat we merken dat de waterproblematiek de laatste jaren nijpender wordt.”
Het profiel van Pomona Puur Aerde verschilt uiteraard wel van de gangbare bedrijven. De Caluwé doet aan biologische en eerder kleinschalige groenteteelt. De vraag rijst of het systeem even waardevol is bij een grootschalige, gangbare akkerbouwer. “Bij kleine groentebedrijven is het systeem inderdaad eenvoudig toepasbaar omdat je dit type gewassen vrij goed langs de swales kunt aanplanten”, zegt Pardon. “Voor gangbare akkerbouwteelten zal er iets meer planning nodig zijn. Als je met grotere machines gaat werken, is het natuurlijk handiger om niet te veel hoekjes en kantjes te creëren op je perceel.”
Interessant op weiland
Toch ziet Pardon ook mogelijkheden voor gangbare bedrijven. Wie over weiland of graslanden beschikt, kan bijvoorbeeld een swale aanleggen zonder effectieve ruimte te verliezen, want deze bermen worden evengoed met gras of andere beplanting ingezaaid om de structuur te verankeren.”
Pardon merkt op dat de voordelen van een swale verder reiken dan men zou denken. “De waterhuishouding verbetert niet alleen in de onmiddellijke nabijheid van de berm, maar over het gehele perceel. Zeker in combinatie met een productieve invulling van de greppelberm kan je dus niet spreken van een productieverlies.”
Op harde data is het echter nog even wachten. Het AFaktive-project waar deze swale van uitmaakt, loopt nog tot 2028. “Tegen dan willen we de exacte data hebben verzameld om de doeltreffendheid van dit systeem naar buiten te brengen”, zegt Pardon.
Droogtebescherming
Stéphanie De Caluwé is alvast benieuwd. Dat goede waterhuishouding belangrijk is op een landbouwbedrijf, werd deze zomer meer dan ooit duidelijk. Want zelfs haar watergevoelige velden leden dit seizoen aan… droogte. “De helft van mijn werk deze zomer was puur gericht op irrigatie en het in leven houden van mijn gewassen”, zegt ze nog. “We hebben halverwege de zomer druppeldarmen aangelegd, maar het grootste kwaad was al geschied. Vooral onze teelten die we zaaien zoals wortel, witloof, schorseneer en pastinaak hebben het meeste afgezien. Ik hoop dat de berm hier een verschil zal maken.”
Bron: Eigen berichtgeving
