Moet ggo-techniek de baan ruimen voor 'genome editing'?

Wetenschappers dringen er bij de Europese Unie op aan om snel milde regels te voorzien voor ‘genome editing’. Deze techniek, die letterlijk betekent ‘het bewerken van het genoom’, laat wetenschappers toe om stukjes DNA heel gericht te vertimmeren waardoor er ‘gunstige mutaties’ ontstaan. In de meeste gevallen imiteert deze techniek wat er al in de natuur gebeurt, maar dan sneller en veel preciezer gericht op één doel, zoals betere ziekteresistentie of een hogere opbrengst bij gewassen.

Genome editing (GE) werd in het tijdschrift Nature in 2011 nog “de methode van het jaar” genoemd. Nu de toepassingen uit het labo rollen, wordt steeds meer duidelijk dat de techniek vele mogelijkheden heeft. Zo blijkt hij uitkomst te kunnen bieden in de strijd tegen malaria en hiv. Maar ook in de wereld van de gewassenteelt zijn de mogelijkheden enorm. Bovendien lijkt de techniek meer aanvaardbaar voor de consument dan genetische modificatie van gewassen omdat er geen genen van een andere soort bij een plant worden ingebracht.

Omdat planten verbeterd met het meer precieze jonge broertje van genetische manipulatie niet te onderscheiden zijn van natuurlijke varianten, dringen vooraanstaande wetenschappers bij de EU aan op een duidelijke en vooral milde regulering voor GE-gewassen. “In feite vragen we aan Europa wat een mutant is”, zegt Frans Krens van de Wageningen Universiteit. “We willen weten of een met een GE behandeld gewas een mutant is of een ggo.” Voor ggo-gewassen geldt er namelijk een lange en dure toelatingsprocedure, terwijl mutanten wel toegelaten worden door Europa.

Er zijn momenteel al honderden, zo niet duizenden voorbeelden van zaken die we eten, zoals roze pompelmoes of tarwevariëteiten in spaghetti, die het resultaat zijn van mutagenese. Dit is een proces waarbij zaden door radioactieve bestraling of door chemische bewerking veranderen om specifieke eigenschappen te hebben, zoals bijvoorbeeld een roze kleur. “Dat GE hetzelfde doet, klopt, maar zaden chemisch of met bestraling behandelen gaat traag en niet gericht. GE bereikt veel efficiënter hetzelfde: je stuurt de natuurlijke mutatieprocessen bij, niet via chemie of bestraling, maar via het DNA”, aldus Krens.

GE begint met het vastleggen van welk stukje van het plantengenoom voor verbetering vatbaar is. Met een speciale combinatie van moleculen die werken als een schaar en die dat stukje kunnen herkennen, knippen experts op die plek de dubbele DNA-strengen door. Dat gebeurt ook in de natuur, bijvoorbeeld wanneer een plant door een ziekte aangevallen wordt. De plant ontwikkelt daarop doorgaans mutaties. Met de GE-technieken bepalen wetenschappers welke gemuteerd worden, waardoor de plant exact verandert zoals gewenst, zonder dat er ‘vreemd’ DNA wordt toegevoegd.

Omdat het resultaat hetzelfde is als wat al gebeurt bij plantenveredeling, willen de voorstanders dat GE-planten als mutanten aanzien worden. Ze stellen dat niet de methode, die wel degelijk associaties oproept met genetische modificatie, maar het resultaat doorslaggevend moet zijn. De Europese groenen zien dat niet zo. “We weten te weinig over de effecten van de techniek op mens en omgeving en net als bij ggo's is niet duidelijk wat de impact van patenten zou zijn op de traditionele landbouw”, klinkt het. Natalie Bennett van de Britse Green Party wijst er ook op dat Harvard-specialisten vorige week in Science hun bezorgdheid uitten over de toepassing van GE, net omdat over de impact op de omgeving nagenoeg niets bekend is.