Landbouworganisaties willen statiegeld terug op tafel: “Zwerfvuil blijft landbouw schade berokkenen”
nieuwsLandbouworganisaties Ferm, FWA en UAW waarschuwen dat zwerfvuil grote schade blijft veroorzaken aan vee, gewassen en landbouwmachines, met hoge economische kosten voor landbouwers. 35 procent van het zwerfvuil in Vlaanderen bestaat uit blikjes en plastic flessen. Daarom roepen de organisaties de Vlaamse en Waalse overheden op om statiegeld op deze verpakkingen opnieuw op de politieke agenda te zetten. “Statiegeld langer uitstellen is onverantwoord”, klinkt het.
Afval dat niet in de vuilnisbak terechtkomt, heeft een negatieve impact op mens en milieu, maar veroorzaakt ook aanzienlijke schade in de land- en tuinbouwsector. “Veel zwerfafval vervuilt akkers en graslanden en belandt in machines en veevoeder”, zegt Ferm.
Ferm waarschuwt dat afval in veevoeder een dodelijk gevaar vormt voor runderen. “Koeien die scherpe stukjes verbrijzelde plastic of blikjes inslikken, kunnen zware inwendige verwondingen oplopen, soms met spoedoperaties of sterfte tot gevolg.”
Ondanks investeringen in maagmagneten en andere preventiesystemen blijft de schade groot, stellen de organisaties. Landbouwers worden bovendien niet vergoed voor economische verliezen zoals dierenartskosten, opruimkosten en herstellingen aan machines.
Zwerfvuil blijft een probleem, ondanks inspanningen
Vlaanderen zamelt jaarlijks zo'n 7.000 ton zwerfvuil in. De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) raamt de jaarlijkse kost op ongeveer 164 miljoen euro. “Intercommunales, gemeenten en talloze vrijwilligers zetten al jaren in op sensibilisering, opruimacties en initiatieven zoals ‘blikjesvangers’. Maar ondanks deze tijdsintensieve en dure inspanningen blijven de resultaten ondermaats”, klinkt het bij de landbouworganisaties. Aangezien 35 procent van het zwerfvuil uit blikjes en plastic flessen bestaat, zien zij in statiegeld een maatregel die een groot deel van de schade en vervuiling kan voorkomen.
N-VA keert zich tegen invoering statiegeld
23 januari 2025Jarenlang onderzoek, maar geen politieke doorbraak
Al sinds 2011 worden in België onderzoek en pilootstudies gedaan naar de mogelijke impact van statiegeld op blikjes en PET-flessen. In 2022 diende toenmalig minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) een conceptnota in voor de invoering van statiegeld in Vlaanderen. “Een start in 2025 is ambitieus maar haalbaar”, klonk het toen.
Ook huidig Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (cd&v) noemde de invoering vorig jaar, net als zijn voorganger, “onvermijdelijk”. Toch blijft de maatregel politiek gevoelig. Cd&v en Vooruit zijn voorstander, maar N-VA keerde zich tegen het plan. Daardoor staat statiegeld in geen enkel gewestelijk regeerakkoord, noch in Vlaanderen, noch in Wallonië. De maatregel staat voorlopig dus ‘on hold’.
Europese druk
In 2023 werd in België 83,7 procent van de PET-flessen ingezameld en gerecycleerd. Voor blikjes lag dat percentage op 68,5 procent. Volgens de Europese Verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR) moeten lidstaten tegen 2029 minstens 90 procent van de drankverpakkingen in PET en metaal inzamelen.
Een uitzondering is enkel mogelijk als een lidstaat tegen 2026 minstens 80 procent inzameling haalt én een geloofwaardig plan indient om tegen 2029 de 90 procent te bereiken. “Een definitieve beslissing over de invoering van statiegeld op plastic flessen en blikjes kan ten vroegste genomen worden wanneer de inzamelcijfers over 2026 beschikbaar zijn, vermoedelijk in de tweede helft van 2027, en dit samen met de andere gewesten”, antwoordde minister Brouns in oktober vorig jaar in het Vlaams Parlement.
Buitenlandse voorbeelden tonen duidelijke impact
19 Europese landen voerden intussen statiegeld in op plastic flessen en blikjes, waaronder Duitsland en Nederland. Uit het rapport 'Monitoring drankverpakkingen in het zwerfafval 2024' van Rijkswaterstaat blijkt dat het systeem in Nederland een duidelijk effect heeft.
Het aantal blikjes in het zwerfafval daalde er gemiddeld met ongeveer 64 procent ten opzichte van de eerste helft van 2022, de laatste periode vóór de invoering van statiegeld op blikjes. Het gemiddelde aantal kleine plastic flessen in het zwerfafval lag zelfs 72 procent lager dan in 2020.
Bron: Eigen berichtgeving
