"Landbouw heeft zich jarenlang in slaap laten wiegen"

Het Algemeen Boerensyndicaat kondigde zijn straatprotesten van donderdag jongstleden aan met een persbericht waarin de lage prijzen voor landbouwproducten als varkensvlees gehekeld werden. De marktwerking op basis van vraag en aanbod werd daarbij met de vinger gewezen omdat een klein overschot direct resulteert in een sterk verlaagde prijs. “Bijkomend is er de monopolisering van een aantal schakels in de voedselketen die misbruik maken van de overschotsituatie”, aldus ABS. In Het Nieuwsblad is Xavier Gellynck, professor Landbouweconomie aan de UGent, streng in zijn oordeel over de drijfveren achter het protest. “Boeren zijn kwaad op voedingsbedrijven en supermarkten. Maar als je met tientallen boeren bij één verdeler aanklopt, en je biedt allemaal hetzelfde product aan, dan is het logisch dat de prijs keldert”, argumenteert hij waarom de landbouwsector de schuld voor de malaise niet elders moet zoeken.

Boeren zijn volgens ABS altijd voorgehouden dat ze grootschalig moeten produceren om efficiënt te kunnen werken. “Dit werkte overproductie in de hand, maar ondertussen deden de toeleveringsbedrijven en verwerkers gouden zaken terwijl de boer met de verliezen bleef zitten”, constateert het Algemeen Boerensyndicaat. Dat Europa alle marktinstrumenten overboord heeft gegooid, zoals quota, invoerrestituties en interventie, is eveneens een bron van ergernis.

De marktwerking van vraag en aanbod heeft voor de organisatie afgedaan vanwege de sterke prijsdalingen die telkens volgen op een klein overschot. De boeren klagen onder andere dat de varkensprijs al maanden rond het niveau van 1,1 euro per kilo geslacht varken hangt, terwijl de kostprijs minstens op 1,35 euro ligt. En het vleesvee gaat al een paar decennia gebukt onder te lage prijzen, wat het ook tot een verlieslatende tak op de boerderij maakt.

"Het is een jammerlijke zaak dat hardwerkende ondernemers totaal niet gerespecteerd worden voor hun werk en dat iedereen stroomopwaarts en stroomafwaarts goed verdiend aan voeding, maar de producent die het voortbrengt een hongerloon moet sterven. Ooit zal de maatschappij hier de prijs voor betalen en die tijd is kortbij", waarschuwt ABS.

Het Nieuwsblad trok met die klachten naar professor Landbouweconomie Xavier Gellynck (UGent). Hij houdt boeren een spiegel voor: “Ze klagen dat ze weinig geld krijgen voor hun producten. Dat klopt, want ze zijn de zwakste schakel in de voedingsketen. Dus iedereen zegt: laat ons de boeren maar de rekening presenteren als we willen besparen. De landbouw heeft zichzelf in die positie gewrongen.”

Om dat te verklaren, duikt Gellynck terug in de tijd: “Vroeger was het simpel voor een boer. Hij produceerde melk, varkens of tarwe zo veel hij kon en bracht dat op de markt zonder daarbij na te denken. Er waren subsidies en er was een minimuminkomen. Dat is nu weg. De prijs stuikt in, en de sector is niet voorbereid omdat hij zich jarenlang in slaap heeft laten wiegen.”

Het aanbod is te weinig afgestemd op de markt, maakt Gellynck zijn punt, en het feit dat boeren allemaal hetzelfde product aanbieden maakt dat ze elkaar beconcurreren en de prijs keldert. “Ze zouden zich beter verenigen in holdings, om sterker te staan in onderhandelingen met afnemers. En ze zouden meer kunnen inzetten op kwaliteit, bijvoorbeeld door via de korte keten te werken en rechtstreeks in de buurt verkopen. Er zijn er die daarmee succes boeken, al besef ik dat niet alle boeren het kunnen doen”, zegt Gellynck.

Velen zijn afhankelijk van export en de wereldwijde markt, waar prijzen enorme sprongen maken. Blijven basisproducten produceren zoals melkpoeder botst volgens de professor op de vaststelling dat groeilanden in Azië proberen om het ook zelf te produceren. Landbouwers rekenen op Europa. “De overheid, en dus de belastingbetaler, laten bijspringen kan alleen tijdelijk”, aldus Gellynck. “Ondertussen moet de landbouw zich herstructureren en moderniseren. In elke landbouwersopleiding zou een cursus marketing moeten zitten zodat boeren weten hoe de markt werkt.”

Hendrik Vandamme, de voorzitter van het Algemeen Boerensyndicaat, werd door Het Nieuwsblad om een reactie gevraagd. Hij vindt de analyse van Gellynck “typisch een uitleg van iemand die vooral achter zijn bureau zit”. “We moeten ons aanpassen aan de markt? Een boer zaait in oktober en oogst in augustus. Je kan niet voorspellen dat Rusland een embargo zal opleggen. En er zijn boeren die zich groeperen om samen te onderhandelen met distributeurs. Maar wij kunnen niet op tegen landen die aan minder eisen moeten voldoen en die ons dus oneerlijke concurrentie aandoen. Daar moet Europa wél in tussenkomen.”