Heeft gedragscode uit ketenoverleg een waakhond nodig?

Bijna één op de vijf landbouwers sluit het jaar af met een negatief inkomen. Ongeveer 40 procent van de landbouwgezinnen verdient minder dan 25.000 euro bruto. De enorme concurrentie tussen supermarkten zet een genadeloze druk op degene die aan het begin van de keten staat: de producent. Kamerlid Rita Gantois (N-VA) achtte de nood hoog genoeg om federaal minister van Economie Kris Peeters te ondervragen. De minister verklaarde dat hij een nieuwe dynamiek wil geven aan het ketenoverleg. Peeters beloofde ook te onderzoeken of de overheid meer draagwijdte kan geven aan interprofessionele akkoorden en gedragscodes die in de schoot van het ketenoverleg gesloten worden. Gantois ijvert namens N-VA voor een onafhankelijk toezichthouder naar Brits voorbeeld.

Reclamefolders slaan ons om de oren met dumpingprijzen voor voeding. “De strategie van grootwarenhuizen om klanten aan te trekken, is de goedkoopste te zijn”, zegt N-VA-Kamerlid Rita Gantois. “Het is echter een mythe dat je kwaliteitsvoeding kunt verkopen tegen dumpingprijzen. Het is de landbouwer die uiteindelijk de rekening betaalt.”

Om een en ander te remediëren, organiseerden de verschillende partijen van de Belgische agrovoedingsketen zich vijf jaar geleden binnen het zogeheten ‘structureel ketenoverleg’. Er kwam een gedragscode voor faire relaties tussen aanbieders en kopers, waarmee men op een constructieve manier geschillen wilde beslechten. “Omdat de gedragscode niet bindend is, wordt ze vaak met de voeten getreden”, constateert Gantois, die de Panorama-reportage over de prijs van goedkoop eten in herinnering brengt.

Het parlementslid kaartte de verdiensten maar ook de gebreken van het ketenoverleg aan bij federaal minister van Economie Kris Peeters. Tijdens de plenaire vergadering van de Kamer van volksvertegenwoordigers reageerde hij dat het ketenoverleg naar waarde geschat wordt binnen de sector. Peeters wil er een nieuwe dynamiek aan geven en ook bekijken of de akkoorden die voortvloeien uit het ketenoverleg door de overheid bindend verklaard kunnen worden voor de sector. De Europese wetgeving biedt daar de mogelijkheid toe.

Gantois opperde ook de aanstelling van een officieel en onafhankelijk bemiddelaar, iemand die klaarheid en oplossingen kan brengen bij aanhoudende discussies rond prijsvorming in de keten. Volgens haar kwijt de bemiddelaar in het Verenigd Koninkrijk zich op een heel objectieve manier van haar taak en doet die persoon dat onder de vleugels van de overheid. Het Britse voorbeeld weet Kris Peeters niet meteen te overtuigen. Hij verwijst in zijn antwoord naar het Prijzenobservatorium dat in ons land reeds actief is.

De oplossing moet volgens N-VA’er Gantois van dit drieluik komen: ten eerste mag het Prijzenobservatorium zich niet enkel beperken tot het analyseren van de winstmarges in de voedingsketen, maar moet het ook kunnen ingrijpen waar nodig; ten tweede zou de gedragscode uit het ketenoverleg in de wet verankerd moeten worden zodat oneerlijke handelspraktijken een overtreding van de wet vormen; en tot slot is er de onafhankelijk toezichthouder die Gantois – ondanks de lauwe reactie van Kris Peeters – hard nodig acht.

“Er is een mentaliteitswijziging nodig bij alle schakels van de agrovoedingsketen”, besluit Rita Gantois. “Wij moeten ons ervan bewust worden dat kwaliteitsvoeding wel degelijk zijn prijs heeft. Niemand wil zich uit de naad werken voor geen geld. Waarom verwachten wij dat wel van onze boeren?”