"Gewasbescherming komt ook in huiskamer boer terecht"

De vakgroep Gewasbescherming van de universiteit van Gent waarschuwt voor de huis- en thuisblootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. “Terecht gaat steeds meer aandacht naar het gebruik van persoonlijke bescherming tijdens het werken met bestijdingsmiddelen. Daarnaast vinden dergelijke middelen ook een weg van het veld naar de huiskamer en daar is vaak veel minder aandacht voor”, zegt onderzoeker Michael Houbraken.

Phytofar, de vereniging van gewasbeschermingsmiddelenproducenten, lanceerde onlangs nog de campagne ‘Je beschermt je gewassen, maar bescherm je ook jezelf?’. Daarbij staat de veiligheid van de gebruiker van die middelen centraal. Tijdens het teeltseizoen komen land- en tuinbouwers immers vaak in contact met een cocktail van verschillende gewasbeschermingsmiddelen. Daarbij is er vooral aandacht voor het gebruik van goede beschermkledij en voor een goed uitgerust fytolokaal.

“Maar blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen bij professioneel gebruik blijft niet beperkt tot de gebruiker”, waarschuwen de onderzoekers van het Laboratorium voor Fytofarmacie. “Deze middelen worden soms ongemerkt meegenomen naar huis. Het gezin wordt er dan dagelijks aan blootgesteld”, klinkt het. Over de mate van die blootstelling bestaan er geen Europese, laat staan Belgische, cijfers. Amerikaanse cijfers kunnen wel een indicatie geven.

Zo bracht onderzoek in de Verenigde Staten aan het licht dat het voorkomen van gewasbeschermingsmiddelen in huis verschilde met een factor 10 tot factor 100 tussen gezinnen van landbouwers en controlegezinnen. “Het gaat vaak over zeer kleine hoeveelheden die op verschillende manieren in het huis verspreid worden en daarom denken veel mensen dat deze ‘take-home’ blootstelling verwaarloosbaar is, maar deze redenering gaat niet op wanneer we spreken van gezinnen die dagelijks en over meerdere jaren in contact met deze middelen komen”, aldus Houbraken.

Door herhaalde blootstelling aan één of meerdere middelen zou niet alleen ophoping in huis mogelijk zijn, maar is daarnaast de kans op een zogenaamd cocktaileffect groter. “Zo kunnen hormoonverstorende of carcinogene middelen al bij een lage dosis invloed hebben op verschillende organen van kinderen of zwangere vrouwen”, klinkt het.

Als voornaamste bronnen van gewasbeschermingsmiddelen in huis zien de onderzoekers werkkledij, schoenen met zand of modder uit het veld en herbruikbare handschoenen. “Zij worden vaak meegenomen naar huis om gewassen en gestockeerd te worden. Op die manier vervuilen ze de wagen, de vloermat in de hal, de kleedkamer en de wasplaats met kleine hoeveelheden gewasbeschermingsmiddelen. Ook de wasmachine is een bron van vervuiling als werkkledij niet afzonderlijk wordt gewassen.” Huisdieren en vooral honden kunnen eveneens zorgen voor een verspreiding van deze middelen in huis.

Naast de wettelijk voorziene voorzorgsmaatregelen voor de gebruiker is er geen specifieke wetgeving over huis- en thuisblootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Daar formuleert het Labo Fytofarmacie van de UGent een aantal voorzorgsprincipes. “Wanneer de gebruiker zich goed beschermt, komt dat het hele gezin ten goede. Toch is dit niet altijd voldoende. Daarom is er nood aan meer aandacht voor mogelijke vervuiling van huis en wagen.”

In dat kader zijn goede hygiënemaatregelen onontbeerlijk. “We denken daarbij aan het grondig poetsen van de vervuilde oppervlakken, een aparte verkleedruimte, het wisselen van schoeisel of het afzonderlijk wassen van kledij die gebruikt werd tijdens sproeiwerkzaamheden. Op die manier kan de ‘take home’ blootstelling al een flink stuk teruggeschroefd worden”, menen de onderzoekers.