Compost en stalmest worden voorgetrokken in MAP5

In het vijfde mestactieprogramma, dat in werking kan treden zodra Europa het licht op groen zet, worden de fosfaatbemestingsnormen verlaagd. Normaal zou dit het gebruik van compost en stalmest beperken, maar uit bezorgdheid om de bodemkwaliteit opteert Vlaanderen voor een positieve discriminatie van beide mestsoorten. Een landbouwer zal slechts 50 procent van de fosfaatbemesting met compost of stalmest moeten opnemen in zijn bedrijfsbalans. Voor bodems met een grote voorraad beschikbare fosfor, het merendeel van de percelen in Vlaanderen, geldt de vrijstelling echter niet.

Een vruchtbare bodem speelt een centrale rol in een duurzame landbouw. Omdat het koolstofgehalte van de Vlaamse akkers systematisch is achteruitgegaan, zal het vijfde mestactieprogramma de nadruk leggen op een verbetering van de veerkracht van de bodem. De overheid wil inzetten op teeltrotatie, bodembewerking en de toevoeging van organische stof op akkerland, zonder de draagkracht van de bodem voor stikstof en fosfor te overschrijden. Het dubbel doel dat men voor ogen heeft, is de kwaliteit van zowel de bodem als het water in Vlaanderen verbeteren.

Om te vermijden dat de verlaging van de fosfaatbemestingsnormen in MAP5 precies het averechtse effect heeft op de bodemvruchtbaarheid, komt er een gunstregeling voor compost en stalmest. Vlaanderen wil het gebruik van compost en stalmest stimuleren omdat dit meststoffen zijn die beduidend bijdragen tot de toename van de effectieve organische stof en tegelijkertijd een laag risico vormen voor ongewenste verliezen van stikstof en fosfor. MAP4 voorziet reeds de mogelijkheid om slechts 50 procent van de fosfaatbemesting met groen- of GFT-compost in de bedrijfsbalans op te nemen. Vlaanderen wenst deze mogelijkheid in het vijfde actieprogramma te behouden en ze uit te breiden naar andere soorten compost en stalmest.

Evenwel wordt er één belangrijke beperking ingebouwd: de fosfaatvrijstelling geldt niet voor percelen met een hoge voorraad beschikbare fosfor in de bodem (P-klasse III en IV). Hoewel ook deze percelen een laag gehalte aan organische stof kunnen hebben, en ze dus baat zouden hebben bij een grotere gift stalmest, vindt de overheid een hogere aanvoer van fosfaat niet te rechtvaardigden op bodems die reeds rijkelijk voorzien zijn van het nutriënt.

Dit voorbehoud ten aanzien van de vrijstelling heeft verstrekkende gevolgen. Omdat de overheid geen toegang heeft tot de bodemanalyses die landbouwers in het verleden lieten uitvoeren, maar wel weet dat de meeste bodems volgens die resultaten thuishoren in P-klasse III, wordt dat in 2015 en 2016 het uitgangspunt van MAP5 voor alle percelen in Vlaanderen. Landbouwers kunnen door middel van een bodemanalyse aantonen dat de fosfaatbeschikbaarheid van hun percelen in klasse I of II thuishoort zodat ze van de vrijstelling voor compost en stalmest genieten. De Mestbank zal op haar beurt een meetcampagne voeren om bodems van klasse IV op te sporen. In de periode 2015-2016 zal men de P-status van 6.000 percelen bepalen.

Alle percelen waarvoor geen P-analyse beschikbaar is, worden vanaf 2017 als klasse IV beschouwd. Aangezien de meeste percelen in Vlaanderen volgens schattingen in de klassen I tot III thuishoren, verwachten de beleidsmakers dat de fosfaatbeschikbaarheid van een beduidend aantal percelen in 2015-2016 actief door de landbouwers zal worden bepaald. Door de verlaging van de fosfaatbemestingsnormen in MAP5 zou er van 2015 tot en met 2018 zo’n 29,4 miljoen kilo fosfaat aan de bodem onttrokken moeten worden.

Meer info: ontwerp-MAP5