Boer zoekt balans risico, investeringen en gezinsbudget

De laatste jaren kwam risico in de Europese landbouw meer dan ooit in beeld: volatiele marktprijzen, oogstonzekerheid door de klimaatverandering en onzekerheid omtrent de stelselmatige hervormingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Hoe zijn de Europese boeren omgegaan met de wispelturigheid van hun inkomen? Het doctoraatsonderzoek van Yann de Mey (UHasselt) maakt duidelijk dat de landbouwer als reactie op de toegenomen bedrijfsrisico’s de schuldenstructuur in balans probeert te houden door het nemen van strategische beslissingen op financieel vlak (bv. minder investeringen) of op gezinsniveau (bv. uitstellen van privé-aankopen).

Aan de faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen van de Universiteit Hasselt onderzocht doctor Yann de Mey de strategische veranderingen waartoe Europese landbouwers beslissen in hun schuldenstructuur. Zij doen dat als reactie op de veranderingen in het bedrijfsrisico en op de schommelingen in het landbouwinkomen die daarvan het gevolg zijn.

“Indien het bedrijfsrisico toeneemt, zal de landbouwer minder schulden aangaan of bestaande schulden herschikken”, detecteert de Mey een risicobeheersingsstrategie. In mindere mate doen landbouwers ook het omgekeerde: meer schulden aangaan als minder bedrijfsrisico wordt verwacht. “Landbouwers zullen meer investeren wanneer het hun bedrijf voor de wind gaat, of net minder om een moeilijke periode te overbruggen”, maakt de onderzoeker duidelijk. Een perfecte één-op-één-relatie is dat uiteraard niet, maar bedrijfsrisico en schulden houden elkaar wel min of meer in balans.

Een andere vaststelling is dat Europese landbouwersgezinnen steeds vaker een aanzienlijk deel van hun gezinsinkomen buiten het landbouwbedrijf verdienen. Bovendien is er al van oudsher een nauwe band tussen het landbouwbedrijf en het landbouwersgezin. In het bestek van dit onderzoek werd daarom ook onderzocht hoe het gezin beslissingen neemt in functie van veranderende bedrijfsrisico’s.

Enquêtes bij Vlaamse landbouwersgezinnen wijzen op een verband met vier onderliggende factoren. Zoals verwacht neemt de landbouwer belangrijke beslissingen samen met de rest van het gezin. Ten tweede worden de gezinsuitgaven beperkt wanneer de bedrijfsresultaten minder goed zijn. Verder blijkt dat de geldsommen op privé- en bedrijfsrekeningen niet strikt gescheiden zijn vanwege het nu eens behoorlijke dan weer zeer lage landbouwinkomen. Een vierde factor is het belang dat gehecht wordt aan een inkomen buiten de landbouw voor de financiën van het landbouwersgezin.

Onderzoek op boekhoudkundige gegevens uit Zwitserland onderschrijft dat. Zwitserse landbouwersgezinnen gaan inderdaad het niveau van hun inkomen buiten het landbouwbedrijf en hun consumptiepatroon aanpassen als reactie op veranderingen in het bedrijfsrisico. “Indien het bedrijfsrisico stijgt en het landbouwinkomen daalt, kan het zijn dat de landbouwer of diens partner opteert voor een (deeltijdse) job buitenshuis”, geeft de Mey een voorbeeld. “Grote uitgaven op persoonlijk vlak worden mogelijk uitgesteld wanneer het bedrijf een tijdje niet goed draait. Het tegenovergestelde kan natuurlijk ook.”

Het is van belang voor Europese beleidsmakers om de reactie van landbouwers op het veranderende risicoklimaat in te kunnen schatten. Ook zouden ze de potentiële impact van risico-gerelateerde beleidsinstrumenten correct moeten kunnen voorspellen. De resultaten uit dit onderzoek geven aan dat de overheid rekening moet houden met de bedrijfsgerichte en gezinsstrategieën die de risico’s in balans houden.

“Momenteel houden beleidsmodellen onvoldoende rekening met de inkomsten uit niet-landbouwactiviteiten of met uitgesteld consumptiegedrag. Als het landbouwinkomen altijd naar behoren zou zijn, was dat ook niet nodig maar de realiteit is anders”, zegt de Mey. “Alleen in Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland kan de bedrijfsboekhouding gekoppeld worden aan dergelijke data”, illustreert hij nog.

Meer info: Emerald Insight