Belemmert taalgrens na mest- nu ook datatransport?

Als reactie op het grote boerenprotest in Brussel hebben de Europese Unie en de lidstaten veel in het werk gesteld om de liquiditeitsproblemen op landbouwbedrijven te milderen. Meer nog dan de crisissteun die toen werd vrijgemaakt, verschaft de directe inkomenssteun die landbouwers ieder jaar van Europa ontvangen de broodnodige financiële middelen. Wat dat betreft ervaren de landbouwers uit onze regio het voordeel van een efficiënte elektronische perceelaangifte. Het e-loket reduceert het aantal fouten in de aangiften en dat maakte een tijdige uitbetaling door de Vlaamse landbouwadministratie mogelijk. Net omdat de nood aan ‘vers geld’ bij de start van een nieuw teeltjaar zo groot is, frustreert het ‘grensboeren’ met een bedrijfszetel in Wallonië en gronden in Vlaanderen dat (een deel van) hun inkomenssteun uitblijft.

Op het moment van dit schrijven ontvangen Vlaamse landbouwers een nieuwe afrekening van de Europese inkomenssteun. In twee fasen stortte het Departement Landbouw en Visserij voor de jaarwisseling reeds het merendeel van de basisbetaling op hun rekening. Naast het resterend saldo van tien procent van de basisbetaling en de premie voor jonge landbouwers werd op 30 maart ook de vergroeningspremie uitbetaald. Die bedraagt ongeveer de helft van de basisbetaling.

De lidstaten moeten voor het uitbetalen van de directe steun aan landbouwers 30 juni respecteren als wettelijke deadline. Dankzij de efficiënte verwerking van alle perceelsaangiften via het e-loket slaagt de Vlaamse landbouwadministratie erin om het geld maanden eerder al over te schrijven. Dat gebeurt na het afronden van de administratieve controle en nadat alle terreincontroles zijn gebeurd en verwerkt.

In crisistijd maakt minister Joke Schauvliege zich sterk voor zo’n vroege uitbetaling. Het is voor haar een manier om de cashpositie van landbouwbedrijven te versterken. Ook haar voorganger Kris Peeters heeft in het verleden meer dan één keer een voorschot op de bedrijfstoeslag laten uitbetalen om bedrijven na (alweer) een moeilijk jaar te voorzien van de nodige liquiditeiten. Het hoeft geen betoog dat landbouwers ook in de huidige crisisperiode met lage melk- en varkensprijzen en matige graanprijzen uitkijken naar het moment waarop het geld hen overgemaakt wordt.

Ook Wallonië heeft vorig najaar alles in het werk gesteld om een vroege uitbetaling te realiseren. Dat spreekt daar minder vanzelf dan in Vlaanderen omdat de perceelaangifte (nog) niet volledig elektronisch verloopt. In combinatie met de implementatie van een volledig nieuw en behoorlijk complex Europees landbouwbeleid stelt dat de administratie voor uitdagingen. De papieren aangiften worden gescand alvorens de gegevens geverifieerd kunnen worden. In 2018 wordt de elektronische perceelaangifte verplicht door Europa en dan zullen ook de Waalse landbouwers die nu zweren bij een papieren aangifte het voorbeeld van hun digitaal meer ervaren collega’s moeten volgen.

Half oktober ontvingen Waalse landbouwers 70 procent van de gekoppelde steun (zoogkoeienpremie, nvdr.). De basisbetaling volgde in twee schijven in december en in maart. Zo verliep het althans voor degenen met een boerderij en gronden die allemaal in Wallonië gelegen zijn. Grensboeren – de overheid spreekt van ‘interregionale landbouwers’ – wachten nog steeds op de inkomenssteun die gerelateerd is aan de percelen op Vlaams grondgebied. Zij deden op vraag van de Waalse landbouwadministratie hun (meer complexe) perceelaangifte elektronisch maar dat heeft de afwikkeling van hun dossier blijkbaar niet kunnen bespoedigen.

Eén van de betrokken landbouwers informeert ons dat het probleem zich vooral scherp stelt wanneer het merendeel van je bedrijfsareaal over de taalgrens ligt. In dat geval is enkel het geld gestort voor de hectaren die rond de boerderij in Wallonië liggen. De persoon in kwestie verkeert als uitgeweken Vlaming in die situatie maar zo zijn er naar verluidt nog tientallen andere collega’s die grond bewerken in Vlaanderen maar Wallonië als uitvalsbasis hebben. Voor hen gaat het om een significant deel van het bedrijfsareaal, en bijgevolg ook van de inkomenssteun. Het totale aantal ‘interregionale landbouwers’ met bedrijfszetel in Wallonië ligt nog een stuk hoger – een exact cijfer was moeilijk na te trekken – maar wie één hectare over de taalgrens bewerkt, ligt niet wakker van 300 euro die later uitbetaald wordt. Voor een Waalse boer met tientallen hectaren en (tien)duizenden euro's daaraan gekoppelde betalingsrechten in Vlaanderen is dat een ander verhaal.

Interregionale landbouwers zijn overigens ook de landbouwers met grond in Wallonië maar een bedrijfszetel in Vlaanderen. Zij zijn in aantal groter, een kleine 800, maar bij hen stelt het probleem zich niet. Niet de ligging van de gronden maar van de bedrijfszetel bepaalt welke administratie verantwoordelijk is voor de uitbetaling van de Europese inkomenssteun aan een landbouwer. Op onze vraag verduidelijkt het Departement Landbouw en Visserij dat eind januari 90 procent van de Waalse betalingsrechten van Vlaamse landbouwers werd uitbetaald. De vergroeningspremie werd afgelopen week niet uitbetaald voor de Waalse betalingsrechten van Vlaamse landbouwers. “De betaling volgt zodra dit technisch mogelijk is”, aldus het Departement.

Zowel aan Vlaamse als aan Waalse zijde wordt gewag gemaakt van vertraging en problemen bij de uitwisseling van data. De overdracht en de verwerking van de gegevens zijn complexer geworden door de hervorming van het Europees landbouwbeleid en dat zou de vertragingen veroorzaken. Het kabinet van Waals minister van Landbouw René Collin verklaart dat de landbouwadministratie er alles gaat aan doen om de Vlaamse betalingsrechten ten laatste in juni (de wettelijke deadline, nvdr.) uit te betalen aan de landbouwers met een bedrijfszetel in Wallonië.

Het lijkt erop dat de datatransfer van Wallonië naar Vlaanderen sneller verlopen is dan omgekeerd. Anderzijds lukt het de Vlaamse landbouwadministratie om minder dan een maand na ontvangst van de Waalse perceelgegevens over te gaan tot betaling. Aan Waalse zijde luidt het dat men “alles in het werk zal stellen” om de betaling ten laatste in juni te doen. Sedert eind februari of alleszins sedert eind maart – de communicatie is wat verwarrend op dat vlak – beschikt de Waalse landbouwadministratie over alle data die nodig zijn voor uitbetaling van de Vlaamse betalingsrechten.

Wanneer de facturen opstapelen, hebben de betrokken landbouwers weinig boodschap aan dataperikelen. “Het is crisis voor alle boeren, ook voor grensboeren”, zegt de landbouwer die de kat de bel aanbond. Hij weet niet hoe hij alle operationele kosten in afwachting van de inkomenssteun moet financieren en hoopt dat de overheid zijn schuldeisers wil geruststellen. Niet eerder verstreek er zoveel tijd tussen de uitbetaling van de inkomenssteun aan ‘grensgevallen’ en aan Waalse boeren met alleen percelen in Wallonië. Sedert de regionalisering van het beleidsdomein landbouw in 2002 worden er al perceelgegevens uitgewisseld door beide administraties.

De gedupeerde landbouwer heeft zijn twijfels bij de compatibiliteit van de computersystemen. Vlaanderen en Wallonië hebben effectief elk hun eigen computersysteem. Beide systemen zijn onafhankelijk van elkaar maar hebben tegelijk gemeenschappelijke kenmerken die een correcte implementatie van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in België mogelijk maken. Voor de uitwisseling van gegevens is er sinds lang een gemeenschappelijk platform. Het nieuwe en complexe GLB noodzaakte ook tal van wijzigingen aan dit uitwisselingsplatform. De realisatie van deze aanpassingen neemt de nodige tijd in beslag en verloopt blijkbaar niet even snel in beide gewesten.